बहुमूल्य धातुहरूले फेरि एकपटक विश्वव्यापी लगानीकर्ताको ध्यान तानेका छन्, तर यसपटक अपेक्षा गरिएको शान्त र भरोसायोग्य रूपमै होइन।

 अनिश्चित विश्व परिस्थितिमा स्थिर सहारा बन्ने अपेक्षा गरिएका सुन र चाँदी अहिले तीव्र मूल्य उतार–चढाव, अचानक गिरावट र डगमगाएको विश्वासले चिनिने चरणमा प्रवेश गरेका छन्। सम्पत्ति जोगाउन, जोखिमबाट बच्न वा बजारको आगामी दिशा बुझ्न खोजिरहेका लगानीकर्ताका लागि हालको अवस्थाले एउटा पुरानै तर असहज प्रश्न उठाएको छ, के यो बुल–र्यालीको अन्त्य हो, कि लामो चक्रको अर्को अशान्त अध्याय मात्र?

चाँदी, जसलाई प्रायः बहुमूल्य धातु र औद्योगिक कच्चा पदार्थको मिश्रित पहिचान भएको सम्पत्ति मानिन्छ, विशेषगरी अत्यधिक अस्थिर देखिएको छ। सन् २०२६ को सुरुदेखि नै यसको मूल्यमा कम्तीमा ११ पटक ५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढीको उकालो–ओरालो देखिएको छ, जसले छोटो अवधिको अस्थिरता १०० प्रतिशतभन्दा माथि पु-याएको छ। परम्परागत रूपमा जोखिम घटाउने साधनका रूपमा हेरिने धातुका लागि यस्तो अवस्था असाधारण मानिन्छ। यसको अर्थ स्पष्ट छ, मूल्य यति तीव्र गतिमा हल्लिएको छ कि लगानीकर्ता मात्र होइन, औद्योगिक प्रयोगकर्तालाई समेत योजना बनाउन गाह्रो भएको छ।

सुरक्षित आश्रय (सेफ हेभन)को प्रतीक मानिने सुनले पनि स्थिरता सापेक्षिक मात्र हुने कुरा बजारलाई सम्झाएको छ। सन् २०२५ मा सुनको मूल्य झण्डै ६६ प्रतिशतले बढ्यो, जुन पछिल्ला दशकहरूमध्ये एक उत्कृष्ट प्रदर्शन हो। मुद्रास्फीतिको डर, भू–राजनीतिक तनाव, केन्द्रीय बैंकहरूको खरिद, सरकारी ऋण र मुद्राको स्थिरताप्रतिको चिन्ताले यो उछाललाई बलियो बनाएको थियो। तर जब बजारमा आत्मविश्वास बलियो देखिन थालेको थियो, त्यही बेला एकै दिनमा झण्डै १० प्रतिशतको गिरावट आयो, जसले निरन्तर उकालोको अपेक्षामा बसेका लगानीकर्तालाई झस्कायो।

अनुभवी बजार विश्लेषकका लागि भने यस्तो उतार–चढाव नयाँ होइन। सुनको बुल बजार प्रायः सहज र सिधा हुँदैन। इतिहास हेर्दा, बलियो उकालो यात्राबीच १० देखि २० प्रतिशतसम्मका गिरावटहरू पटक–पटक देखिएका छन्, जसले प्रत्येक पटक ‘-याली सकियो कि?’ भन्ने बहस जन्माएको छ। तर धेरैजसो अवस्थामा ती गिरावटहरू अन्त्य होइन, केवल विराम सावित भएका छन्, र परिस्थितिले साथ दिएपछि मूल्य फेरि उकालो लागेको इतिहास छ।

आजको अस्थिरताको जड विश्व अर्थतन्त्रको अनिश्चिततामा गहिरो रूपमा गाँसिएको छ। प्रमुख अर्थतन्त्रका केन्द्रीय बैंकहरूले सावधानीपूर्ण नीति अपनाएका छन् र ब्याजदर अपेक्षा गरिएकोभन्दा लामो समय कडा रहन सक्ने संकेत दिएका छन्। उच्च ब्याजदरले सुन र चाँदीजस्ता ब्याज नआउने सम्पत्ति धारण गर्ने अवसर लागत बढाउँछ, जसले मूल्यमा दबाब सिर्जना गर्छ। अर्कोतर्फ, मुद्रास्फीतिको चिन्ता पूर्ण रूपमा हटेको छैन, र भू–राजनीतिक जोखिम अझै कायम छन्, जसले मूल्य सुरक्षित गर्ने सम्पत्तिप्रतिको मागलाई जोगाइराखेको छ। यही तानातानले बहुमूल्य धातुलाई साँघुरो र अस्थिर दायरामा बाँधेको छ।

चाँदीको समस्या यसको औद्योगिक मागसँगको बलियो सम्बन्धले झन् बढाएको छ। सौर्य प्यानल, विद्युतीय सवारी साधन र अत्याधुनिक इलेक्ट्रोनिक्समा यसको महत्वपूर्ण भूमिका छ। दीर्घकालमा यी क्षेत्रहरू बढ्ने अपेक्षा भए पनि छोटो अवधिमा आर्थिक मन्दीको जोखिमप्रति संवेदनशील छन्। जब आर्थिक वृद्धिको अपेक्षा कमजोर हुन्छ, चाँदी प्रायः सुनभन्दा बढी प्रभावित हुन्छ, किनकि सुन औद्योगिक प्रयोगमा कम निर्भर हुन्छ। यही दोहोरो पहिचानका कारण आर्थिक अनिश्चिततामा चाँदीप्रति लगानीकर्ताको दृष्टिकोण अलमलमा पर्छ, यसलाई सुरक्षात्मक सम्पत्ति मान्ने कि अर्थतन्त्रसँगै उतार चढाव हुने बस्तुको रुपमा बुझ्ने ?

हालको वातावरणको अर्को विशेषता भनेको एल्गोरिदमिक र मोमेन्टम–आधारित कारोबारको बढ्दो प्रभाव हो। वर्षको सुरुमै महत्वपूर्ण प्राविधिक तहहरू भंग भएपछि स्वचालित रणनीतिहरूले बिक्री र खरिद दुवैलाई तीव्र बनाएको देखिन्छ। बजार गहिराइ कम हुँदा, सानो भावनात्मक परिवर्तन वा अप्रत्याशित आर्थिक तथ्यांकले पनि ठूलो प्रतिक्रिया जन्माउन सक्छ। यसले सुन र चाँदीलाई हेडलाइन–संवेदनशील बनाएको छ, जहाँ केन्द्रीय बैंकका टिप्पणी, मुद्रास्फीति डेटा वा अमेरिकी डलरको चालले मूल्यमा तुरुन्त असर पार्छ।

यसको परिणामस्वरूप, विशेषगरी दीर्घकालीन लगानीकर्तामा विश्वासको अभाव भएको देखिन्छ। बहुमूल्य धातुमा आधारित एक्सचेन्ज–ट्रेडेड फन्डहरूमा आउने–जाने रकम अस्थिर बनेको छ, जसले दृढ विश्वासभन्दा हिच्किचाहट बढी भएको संकेत गर्छ। कहिल्यै स्थिरता दिने आधार मानिएका सुन र चाँदी अब समय र जोखिम व्यवस्थापनका हिसाबले प्रश्नको घेरामा परेका छन्।

यद्यपि, धेरै विश्लेषकहरूका अनुसार हालको गिरावटलाई आधारभूत पक्षको पतन भनेर बुझ्नु हुँदैन। सुनको हकमा, विशेषगरी उदाउँदा अर्थतन्त्रका केन्द्रीय बैंकहरूले परम्परागत मुद्राबाट रिजर्भ विविधीकरण गर्न निरन्तर खरिद गरिरहेका छन्। दीर्घकालीन वित्तीय स्थायित्व, भू–राजनीतिक विभाजन र मुद्राको अस्थिरताप्रतिको चिन्ताले सुनलाई मूल्य संरक्षणको माध्यमका रूपमा समर्थन गरिरहेकै छ। हालको गिरावटपछि पनि सुन दीर्घकालीन समर्थन तहभन्दा माथि नै रहेको छ, जसले समग्र प्रवृत्ति अझै कायम हुनसक्ने संकेत दिन्छ।

चाँदीको दीर्घकालीन समर्थन पनि संरचनात्मक प्रवृत्तिबाट आउँछ। नवीकरणीय ऊर्जा र विद्युतीकरणतर्फको विश्वव्यापी संक्रमणले आगामी दशकमा चाँदीको माग बलियो रहने अपेक्षा छ, जबकि आपूर्ति भने लामो विकास समय, बढ्दो लागत र नियामकीय अवरोधका कारण सीमित रहन सक्छ। कतिपय विश्लेषकहरू भविष्यमा आपूर्ति अभावको जोखिमलाई बजारले कम आँकेको चेतावनी दिन्छन्, विशेषगरी औद्योगिक माग अपेक्षाभन्दा तीव्र बढेमा। इतिहासले पनि देखाउँछ कि मौद्रिक नीति खुकुलो हुँदा चाँदीले राम्रो प्रदर्शन गरेको छ।

तर जोखिमलाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन। यदि विश्व अर्थतन्त्र अपेक्षाभन्दा राम्रो प्रदर्शन गर्छ र मुद्रास्फीति निरन्तर घट्दै जान्छ भने बहुमूल्य धातुप्रतिको आकर्षण कमजोर हुन सक्छ। अमेरिकी डलरको दीर्घकालीन मजबुती वा उच्च वास्तविक ब्याजदरले मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। साथै, विशेषगरी सुनमा देखिएको ठूलो वृद्धिपछि केही समयको समायोजन स्वाभाविक नै हो । तीव्र उतार–चढावले धैर्यको परीक्षा लिन्छ र भावनात्मक निर्णयलाई बढावा दिन सक्छ।

हाल देखिएको अवस्था बहुमूल्य धातुको आधारभूत मूल्यको असफलता भन्दा पनि विश्वासको संकट जस्तो देखिन्छ। अत्यधिक अस्थिरताले दृढ विश्वासका साथ लगानी गर्न गाह्रो बनाएको छ, जसका कारण धेरै लगानीकर्ता स्पष्ट संकेतको प्रतीक्षामा किनारामा बसेका छन्। यही हिच्किचाहटले बजारलाई अझ संवेदनशील बनाउँदै, अचानक चालका लागि खुला राखेको छ।

आगामी दिनमा सुन र चाँदीको दिशा केन्द्रीय बैंक नीति, मुद्रास्फीति प्रवृत्ति, भू–राजनीतिक घटनाक्रम, औद्योगिक माग र लगानीकर्ताको जोखिम भोकजस्ता धेरै कारकको सन्तुलनमा निर्भर रहनेछ। यदि अनिश्चितता उच्च रहिरह्यो र परम्परागत वित्तीय सम्पत्तिप्रतिको विश्वास कमजोर भयो भने बहुमूल्य धातुले पुनः गति लिन सक्छन्। यदि स्पष्टता बढ्यो र वित्तीय अवस्था थप कडा बन्यो भने नजिकको अवधिमा दबाब कायम रहन सक्छ।

इतिहासले एउटा कुरा स्पष्ट सिकाउँछ, बहुमूल्य धातुको बुल बजार कहिल्यै सीधा रेखामा अघि बढ्दैन। ती लहर–लहरमा अघि बढ्छन्, बीच–बीचमा शंका र तीव्र गिरावटका क्षण आउँछन्, जुन तत्काल निर्णायक जस्ता लागे पनि पछि हेर्दा संक्रमणकालीन सावित हुन्छन्। अहिले सुन र चाँदी पनि त्यस्तै परिचित मोडमा उभिएका छन्। हालको अस्थिरता अस्थायी सुधार हो कि गहिरो परिवर्तन, त्यो समयले मात्र बताउनेछ। लगानीकर्ताका लागि चुनौती हरेक चालको भविष्यवाणी गर्नु होइन, बरु ठूलो चक्र बुझ्नु र आजको अनिश्चितता इतिहासले देखाउने सम्भावित अवसर हो कि चेतावनी, त्यो निर्णय गर्नु हो।