प्रियङ्का झा । बिबिसी संवाददाता
आजकल कार्यालय होस् वा साथीभाइको जमघट, सबैको मनमा एउटै प्रश्नले घर गरेको छ-'के आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) ले हाम्रो जागिर खोस्न सक्छ ?'

यो चिन्ता केवल सुरुवाती तहका कर्मचारीमा मात्र सीमित छैन, ठुला कम्पनीका उच्च पदस्थ अधिकारीहरूलाई पनि उत्तिकै सताइरहेको छ। यदि एआईले मानिसको तुलनामा निकै कम लागत र छोटो समयमा काम फत्ते गर्न सक्छ भने श्रम बजारमा मानिसको भविष्य के होला भन्ने अन्योल कायमै छ।

यद्यपि, यस प्रश्नको स्पष्ट उत्तर हाल कसैसँग नभए पनि एउटा कुरा भने निश्चित छ-एआई अब भविष्य होइन, हाम्रो वर्तमान बनिसकेको छ। हाम्रा मोबाइल फोनदेखि बैंकिङ प्रणाली, अनलाइन किनमेल र स्वास्थ्य सेवासम्म सबैतिर एआईले आफ्नो प्रभाव जमाइसकेको छ। विज्ञहरूका अनुसार एआईले केही परम्परागत रोजगारी विस्थापित गरे पनि यसले नयाँ र आधुनिक अवसरहरू पनि सिर्जना गरिरहेको छ। विश्व आर्थिक मञ्चको सन् २०२६ को प्रतिवेदनले पनि एआईका कारण विश्वभर लाखौँ नयाँ रोजगारीका ढोकाहरू खुलेको पुष्टि गरेको छ।

शिव नादर विश्वविद्यालयका आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स विभागका प्रमुख प्रोफेसर आकाश सिन्हाका अनुसार एआईलाई मेसिन वा कम्प्युटरको यस्तो क्षमताका रूपमा बुझ्नुपर्छ। जसले यसलाई मानिसजस्तै सोच्न र बुझ्न सक्षम बनाउँछ। हामीले दैनिक प्रयोग गर्ने युट्युब वा फेसबुकमा कुन भिडियो वा विज्ञापन देखाउने भन्ने निर्णय कुनै मानिसले नभई एआईको 'एल्गोरिदम'ले गरिरहेको हुन्छ। मानिसले अनुभवबाट सिकेजस्तै एआई प्रणालीहरूले पनि डाटामार्फत निरन्तर सिकिरहेका हुन्छन्।

यस्तो अवस्थामा एआई क्षेत्रमा भविष्य खोज्नेहरूका लागि सही शैक्षिक मार्ग छनौट गर्नु अनिवार्य हुन्छ। व्यवस्थापन वा वाणिज्य पृष्ठभूमि भएका र एआई रणनीति तथा उत्पादन व्यवस्थापनमा रुचि राख्नेहरूका लागि एआई र बिजनेस एनालिटिक्समा एमबिए वा पीजी डिप्लोमा सबैभन्दा उत्कृष्ट विकल्प हो। भारतीय व्यवस्थापन संस्थान (IIM) वा भारतीय व्यवसाय स्कुल जस्ता संस्थाहरूमा उपलब्ध यस्ता कोर्सका लागि करिब २.५ देखि ७ लाख भारतीय रुपैयाँसम्म लगानी गर्दा वार्षिक ६ देखि २० लाख रुपैयाँसम्मको आकर्षक तलब पाउन सकिन्छ।

त्यसै गरी, एआईको आधारभूत ज्ञान लिन चाहने तर लचिलो समय खोज्नेहरूका लागि विभिन्न अनलाइन सर्टिफिकेट प्रोग्रामहरू प्रभावकारी माध्यम बनेका छन्। करिब १.५ लाख रुपैयाँ शुल्क पर्ने यस्ता कार्यक्रमहरूले वार्षिक १० लाख रुपैयाँसम्मको रोजगारी दिलाउन मद्दत पुर्‍याउँछन्। 

अर्कोतर्फ, प्राविधिक क्षेत्रमा गहिरो विशेषज्ञता र बलियो पकड बनाउन चाहनेहरूका लागि भने एआई र मेसिन लर्निङमा एमसीए वा एमटेक सबैभन्दा भरपर्दो बाटो हो। आईआईटी वा एनआईटी जस्ता प्रतिष्ठित संस्थाहरूमा १ देखि ३ लाख रुपैयाँ वार्षिक शुल्कमा पढिने यस्तो अध्ययनपछि वार्षिक २२ लाख रुपैयाँसम्मको उच्च तलब प्याकेज हात पार्न सकिन्छ।

यति मात्र नभई, स्नातक तहमै यस विषयमा केन्द्रित हुन चाहने विद्यार्थीहरूका लागि एआई र डाटा विज्ञानमा बी.एससी. वा बी.टेक. गर्नु निकै फलदायी हुन्छ। दिल्ली टेक्नोलोजिकल युनिभर्सिटी वा एनआईटी जस्ता संस्थाहरूमा उपलब्ध यो चार वर्षे कार्यक्रमको कुल शुल्क १ देखि २० लाख रुपैयाँसम्म पर्न सक्छ। जसले ६ देखि १८ लाख रुपैयाँसम्मको वार्षिक आम्दानी सुनिश्चित गर्दछ। 

अन्तमा, करियर परिवर्तन गर्न चाहने पेशेवरहरूका लागि भने एआई बुट क्याम्प र उद्योग कार्यक्रमहरू वरदान साबित भएका छन्। आईआईटी मद्रास वा बम्बई जस्ता संस्थाहरूमा उपलब्ध यस्ता छोटो अवधिको सघन तालिमले वार्षिक १८ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको प्याकेज दिलाउन सक्छन्।

प्रविधि नीति विशेषज्ञ मेघना बलका अनुसार एआई आफैँमा खतरा होइन, तर आफूलाई समय अनुसार अपडेट नगर्नेहरूका लागि भने यो पक्कै पनि चुनौती बन्न सक्छ। विशेष गरी मानवीय संवेदना र जटिल निर्णय क्षमता आवश्यक पर्ने नर्स, फिजियोथेरापिस्ट, मनोवैज्ञानिक वा शिक्षक जस्ता पेसामा एआईको प्रभाव न्यून हुनेछ। मानवीय सम्बन्ध र आलोचनात्मक सोच आवश्यक पर्ने रचनात्मक निर्देशक वा लेखकहरूको काममा एआईले सहयोग मात्र गर्न सक्छ, प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन।

प्रोफेसर सिन्हा थप्छन्, "जहाँ तपाईँलाई विशेषज्ञको रूपमा हेरिन्छ, त्यहाँ तपाईँको जागिर सुरक्षित हुन्छ। चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट, डाक्टर, साइबर सुरक्षा विज्ञ वा वकिल जस्ता क्षेत्रमा मानिसहरूले एआईलाई विशेषज्ञकै स्तरमा विश्वास गर्न अझै समय लाग्नेछ। तर, यी क्षेत्रमा पनि आफ्नो कामलाई थप छिटो र प्रभावकारी बनाउन एआई उपकरणहरूको प्रयोग सिक्नु अहिलेको अनिवार्य आवश्यकता हो।" अन्ततः, बेङ्गलुरु र हैदराबाद जस्ता 'टेक हब'हरूमा वरिष्ठ एआई विज्ञको तलब वार्षिक ४० लाख रुपैयाँभन्दा बढी पुग्नुले पनि यस क्षेत्रको बढ्दो माग र उज्ज्वल भविष्यलाई प्रस्ट पार्दछ।