यस बैंकलाई क्षेत्रीय स्तरको सानो वित्तीय संस्थाबाट उठाएर नेपालकै सबैभन्दा ठूलो र निर्विकल्प अग्रणी विकास बैंक बनाउने श्रेय निवर्तमान प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीइओ) प्रद्युमन पोखरेललाई जान्छ।
सन् २०१८ देखि २०२६ सम्मको उनको आठ वर्षे (दुई कार्यकाल) यात्रा केवल बैंकिङ करियर मात्र रहेन, बरु यो नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्र रूपान्तरणको एउटा सफल 'केस स्टडी' बन्यो। हालै उनी बिदा भई तारा मानन्धरले नेतृत्व सम्हालेसँगै पोखरेलले छोडेको वित्तीय र रणनीतिक विरासतको चर्चा चुलिएको छ।
१. रणनीतिक दूरदृष्टि: 'इकोसिस्टम बैंकिङ'को सूत्रपात
प्रद्युमन पोखरेलले कार्यभार सम्हाल्दा बैंकको जग लघुवित्तमा आधारित थियो। उनले त्यसलाई भत्काएनन्, बरु आधुनिक बैंकिङसँग मिसाएर 'समावेशी बैंकिङ'को नयाँ स्वरुप दिए। उनको मुख्य मन्त्र थियो—'गाउँको सानो निक्षेप लिने र त्यसलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्ने।'
तर, उनको कार्यकालको सबैभन्दा क्रान्तिकारी कदम भनेकै 'मुक्तिनाथ कृषि कम्पनी'को अवधारणालाई बलियो बनाउनु र बैंकसँग त्यसको 'इकोसिस्टम' तयार पार्नु हो। कृषिप्रधान देशमा बजार र प्रविधिबिनाको कृषि ऋण असुरक्षित हुन्छ भन्ने बुझेका पोखरेलले 'बैंकिङ विथ एग्रिकल्चर'को मोडलमार्फत विश्वमै बैंकिङको एउटा नयाँ मानक स्थापित गरे। 
२. वित्तीय साम्राज्य: तथ्याङ्कले बोल्ने सफलता
पोखरेलको कार्यकालमा बैंकले हासिल गरेका वित्तीय सूचकहरू आफैँमा ऐतिहासिक छन्:
- निक्षेपको विशाल छलाङ: सन् २०१८ मा ३० अर्बको हाराहारीमा रहेको निक्षेप २०२६ सम्म आइपुग्दा १ खर्ब ५ अर्ब रुपैयाँ नाघ्यो।
- कर्जा विस्तार: करिब २५ अर्बको कर्जा लगानीलाई उनले झन्डै ४ गुणाले बढाएर ९५ अर्बको उचाइमा पुर्याए।
- मुनाफामा कीर्तिमान: विकास बैंकहरूको इतिहासमा वार्षिक १ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ खुद नाफा कमाएर इतिहास रच्ने काम उनकै नेतृत्वमा भयो।
- पूँजीगत मजबुती: चुक्ता पुँजीलाई २.५ अर्बबाट ७ अर्ब रुपैयाँ भन्दा माथि पुर्याएर उनले मुक्तिनाथलाई वाणिज्य बैंकहरूसँग सीधा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने हैसियतमा उभ्याए।
३. कृषि र बैंकिङको सेतु: मुक्तिनाथ कृषि कम्पनी
मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीको स्थापनामा बैंकका संस्थापक सीइओ तथा हालका अध्यक्ष भरतराज ढकालको मुख्य परिकल्पना र नेतृत्व थियो। तर, सो कम्पनीलाई संस्थागत गर्न, बैंकको साढे २२ प्रतिशत लगानी सुनिश्चित गर्न र अन्य ९०० भन्दा बढी व्यवसायीहरूलाई यस अभियानमा जोड्न सीईओको रूपमा पोखरेलले पुर्याएको प्राविधिक र रणनीतिक सहयोग अतुलनीय छ।
- बीउदेखि बजारसम्म: यो मोडलले किसानलाई बीउ, मल र प्रविधि मात्र दिएन, उत्पादित वस्तुको बजार समेत सुनिश्चित गर्यो।
- वित्तीय सुरक्षा: किसानको आम्दानी निश्चित भएपछि बैंकको खराब कर्जा (NPL) नियन्त्रणमा रह्यो, जसले बैंकलाई वित्तीय रूपमा सुरक्षित बनायो।
- पब्लिक इन्टिटी: बैंकको प्रवद्र्धनमा खुलेको कृषि कम्पनीलाई नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा सूचीकृत गराउनु उनको कार्यकालको एउटा ठूलो उपलब्धि हो।
४. सुशासन र डिजिटल क्रान्ति
पोखरेलको कार्यकाल केवल व्यापार विस्तारमा मात्र सीमित रहेन। उनले बैंकलाई 'युरोपियन माइक्रोफाइनान्स अवार्ड' दिलाएर अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको नाम चम्काए। लगातार धेरै वर्षसम्म 'बेस्ट प्रेजेन्टेड एनुअल रिपोर्ट' अवार्ड जितेर बैंकको पारदर्शिता र वित्तीय अनुशासन प्रमाणित गरे।
साथै, 'मुक्तिनाथ स्मार्ट' एपमार्फत बैंकलाई डिजिटल युगमा प्रवेश गराए र मानव संसाधनमा ठूलो लगानी गरी दक्ष बैंकरहरूको फौज तयार पारे।
५. संकटमा साहसी नेतृत्व
कोभिड–१९ को महामारी र त्यसपछिको आर्थिक मन्दीको चुनौतीपूर्ण समयमा पनि उनले धैर्यता गुमाएनन्। डिजिटल बैंकिङमार्फत सेवा प्रवाह सुचारु राख्दै ऋणीहरूलाई राहत प्याकेज दिएर उनले "विपत्तिको साथी" को रूपमा बैंकको छवि स्थापित गरे। कार्यकालको अन्त्यतिर केही बढेको खराब कर्जालाई पनि उनले उद्योगकै औसत भन्दा कम (२.५ देखि ३ प्रतिशत) मा सीमित राख्न सफल भए।
६. नयाँ नेतृत्व र विरासतको भार
प्रद्युमन पोखरेलले एउटा यस्तो मजबुत घर छोडेर गएका छन्, जहाँ नयाँ सीईओ तारा मानन्धरले अब इँटाहरू थप्नुपर्नेछ। 'टेक्नो–फंक्सन' ज्ञान भएका मानन्धरका लागि खराब कर्जाको व्यवस्थापन, कृषि–बैंकिङको थप विस्तार र प्रतिस्पर्धात्मक बजारमा शेयरधनीलाई दिने प्रतिफलको निरन्तरता मुख्य कार्यभार हुनेछन्।
७. निष्कर्ष
प्रद्युमन पोखरेलको ८ वर्षलाई मुक्तिनाथ विकास बैंकको 'निर्माण, विस्तार र विविधीकरण' को युग भन्न सकिन्छ। उनले बैंकलाई पैसा साट्ने ठाउँ मात्र बनाएनन्, बरु नेपाली माटो र किसानसँग जोड्ने एउटा पवित्र माध्यम बनाए। भरतराज ढकालको भिजन र पोखरेलको कार्यान्वयन क्षमताको संयोजनले नै आज मुक्तिनाथ एउटा बैंक मात्र नभएर नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्र रूपान्तरणको एउटा बलियो गाथा बनेको छ।
उनी संस्थाबाट शारीरिक रूपमा बिदा भए पनि, उनले स्थापित गरेका मूल्य, मान्यता र 'कृषि–बैंकिङ'को विरासतले मुक्तिनाथलाई धेरै वर्षसम्म मार्गनिर्देश गरिरहनेछ।
