सुवास निरौला 

नेपाल धितोपत्र बोर्ड तथा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा आबद्ध धितोपत्र दलाल (ब्रोकर) कम्पनीहरूको जेठ महिनाको कमिसन रिपोर्ट सार्वजनिक भएको छ।

२०८३ जेठमा शेयर बजारमा ९२ वटा ब्रोकर कम्पनीहरूले गरेको कुल कारोबारका आधारमा निश्चित कमिसन आर्जन गरेका छन्। पुराना स्थापित ब्रोकरहरूले आफ्नो बजार हिस्सा जोगाउन प्रयास गरिरहँदा नयाँ ब्रोकरहरू र बैंकका सहायक कम्पनीहरूले पनि बजारमा बलियो दबाब सिर्जना गर्न थालेका छन्।

जेठ महिनाभरिमा नेप्सेमा आबद्ध सबै ९२ वटा ब्रोकर कम्पनीहरूले कुल ३६ करोड ६२ लाख २९ हजार ८७६ रुपैयाँ ४६ पैसा  बराबरको कुल कमिसन आर्जन गरेका छन्। जेठ महिनामा सबैभन्दा बढी कमाउने कम्पनी नासा सेक्युरिटिज कम्पनी लिमिटेड (ब्रोकर नं. ५८) बनेको छ। नासा सेक्युरिटिजले यस महिना मात्रै कुल २ करोड ८७ लाख १४ हजार ३०६ रुपैयाँ १२ पैसा कमिसन आर्जन गर्न सफल भएको छ। यो रकम समग्र ९२ वटा ब्रोकर कम्पनीहरूले कमाएको कुल कमिसनको ७.८४ प्रतिशत हुन आउँछ। यसले बजारमा नासा सेक्युरिटिजको बलियो पकड र बजार हिस्सा अझै पनि शीर्ष स्थानमा कायमै रहेको देखाउँछ।

कारोबार र कमाइका हिसाबले दोस्रो स्थानमा सनी सेक्युरिटिज कम्पनी लिमिटेड (ब्रोकर नं. ४२) रहेको छ। सनी सेक्युरिटिजले जेठ महिनामा कुल १ करोड ४४ लाख २४ हजार ४८० रुपैयाँ २५ पैसा कमिसन आर्जन गरेको छ।

पहिलो स्थानमा रहेको नासा सेक्युरिटिज र दोस्रो स्थानमा रहेको सनी सेक्युरिटिजको कमाइ तुलना गर्दा पहिलो र दोस्रोबीच निकै ठूलो दूरी देखिएको छ। नासाको कमाइ सनी सेक्युरिटिजको भन्दा ९९.०७ प्रतिशत (अर्थात् १ करोड ४२ लाख ८९ हजार ८२५ रुपैयाँ ८७ पैसा) बढी छ। अर्कोतर्फबाट हेर्दा, पहिलो स्थानमा रहेको नासाको तुलनामा दोस्रो स्थानको सनीको कमाइ ४९.७६ प्रतिशत कम रहेको देखिन्छ। यसले बजारको ठूलो हिस्सा नासा सेक्युरिटिज एक्लैले ओगटिरहेको पुष्टि गर्दछ।

नयाँ र पुराना ब्रोकरहरूको तुलनात्मक विश्लेषण

नेपाल धितोपत्र बोर्डले पछिल्लो समय लाइसेन्स दिएका ब्रोकरहरूमध्ये ६० नम्बरदेखि ९२ नम्बरसम्मका ब्रोकरहरू नयाँ ब्रोकरका रूपमा परिचित छन्। समग्र बजारमा यी नयाँ ब्रोकर र पुराना ब्रोकरबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ। पुराना स्थापित ब्रोकरहरू (जस्तै नासा - ५८, सनी - ४२, इम्पेरियल - ४५, अनलाइन - ४९, र भिजन - ३४) अझै पनि शीर्ष ५ भित्र पर्न सफल छन्। यसले पुराना ब्रोकरहरूसँग रहेको ठूलो ग्राहक सञ्जाल र स्थापित विश्वसनीयताको फाइदा उनीहरूलाई मिलिरहेको पुष्टि गर्छ।

यद्यपि, नयाँ ब्रोकरहरूले पनि निकै आक्रामक रूपमा बजार हिस्सा ओगट्न थालेका छन्। उदाहरणका लागि, नयाँ ब्रोकरहरूमध्ये क्यापिटल म्याक्स सेक्युरिटिज (ब्रोकर नं. ६२) ले कुल ८० लाख ८२ हजार ४७ रुपैयाँ ७० पैसा कमाउँदै समग्र सूचीको १०औँ स्थानमा आफूलाई उभ्याउन सफल भएको छ। त्यसैगरी, कलश स्टक मार्केट (ब्रोकर नं. ७४) ले ५९ लाख २७ हजार ७२५ रुपैयाँ ९ पैसा र नयाँ ब्रोकर अन्तर्गतकै नबिल स्टक डिलर (ब्रोकर नं. ७७) ले ५३ लाख ९० हजार १७५ रुपैयाँ ६९ पैसा कमाउँदै बजारमा आफ्नो बलियो उपस्थिति देखाएका छन्। नयाँ ब्रोकरहरूले प्रविधिमैत्री सेवा, नयाँ मार्केटिङ रणनीति र आक्रामक व्यावसायिक विस्तारका कारण पुराना ब्रोकरहरूलाई कडा टक्कर दिइरहेका छन्।

 बैंकका सहायक ब्रोकर कम्पनीहरूको अवस्था

नेपाली शेयर बजारमा वाणिज्य बैंक तथा विकास बैंकका सहायक कम्पनीहरूले पनि ब्रोकर लाइसेन्स पाएर कारोबार गरिरहेका छन्। जेठ महिनाको तथ्याङ्क अनुसार बैंकका सहायक ब्रोकर कम्पनीहरूको व्यावसायिक प्रदर्शन निकै प्रतिस्पर्धी र सबल देखिएको छ। यस वर्गमा रहेका कम्पनीहरूमध्ये सबैभन्दा धेरै कमिसन आर्जन गर्दै नबिल स्टक डिलर लिमिटेड (ब्रोकर नं. ७७) ५३ लाख ९० हजार १७५ रुपैयाँ ६९ पैसाका साथ सबैभन्दा अब्बल स्थानमा उभिएको छ। नबिल बैंकको देशव्यापी बलियो सञ्जाल र संस्थागत ग्राहकहरूको आकर्षणका कारण यो कम्पनी बैंकका सहायक कम्पनीहरूको सूचीमा पहिलो बन्न सफल भएको हो।

यसपछि दोस्रो बढी कमाउने कम्पनीको रूपमा एन.आई.एम.बी. स्टक मार्केट्स लिमिटेड (ब्रोकर नं. ७५) ले ३६ लाख ६३ हजार २५३ रुपैयाँ ५४ पैसा कमिसन संकलन गरेको छ। त्यस्तै, सिटिजन्स शेयर ब्रोकर लिमिटेड (ब्रोकर नं. ९१) ले २७ लाख ४९ हजार १६० रुपैयाँ २७ पैसा आर्जन गर्दा के.बी.एल. सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ९४) को कमाइ २२ लाख ७९ हजार ३१ रुपैयाँ ६२ पैसा रहेको छ। यसैगरी, प्रभु स्टक मार्केट लिमिटेड (ब्रोकर नं. ९९) ले १९ लाख ३४ हजार ५६३ रुपैयाँ ४१ पैसा र एन.एम.बी. सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ८२) ले १८ लाख ९७ हजार ९३७ रुपैयाँ ६९ पैसा कमिसन कमाउन सफल भएका छन्।

यस वर्गमा अर्को स्थानमा रहेको सनराइज सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. १००) ले १७ लाख ८३ हजार ८६७ रुपैयाँ ९३ पैसा आर्जन गरेको छ भने सानिमा सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ८३) ले १६ लाख ३६ हजार २२२ रुपैयाँ ९८ पैसा र हिमालयन सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ९६) ले १५ लाख ८९ हजार ३५३ रुपैयाँ २६ पैसा आफ्नो खातामा थपेका छन्। बाँकी कम्पनीहरूमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक सम्बद्ध आर.बी.बी. सेक्युरिटिज कम्पनी लिमिटेड (ब्रोकर नं. ९७) ले ९ लाख ५१ हजार ७८९ रुपैयाँ ७५ पैसा, ग्लोबल आइएमई सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ८९) ले ८ लाख ८८ हजार ३३२ रुपैयाँ ३७ पैसा, माछापुच्छ्रे सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ७६) ले ५ लाख ४८ हजार ७४५ रुपैयाँ ९८ पैसा र गरिमा सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ७८) ले ४ लाख १६ हजार ८२५ रुपैयाँ ८८ पैसा कमिसन आर्जन गरेका छन्।

नागरिक स्टक डिलर र नबिल स्टक डिलरबीचको रोचक तुलना

नेपाली पूँजी बजारमा ठूला संस्थागत डिलरहरूका रूपमा चिनिएका नागरिक लगानी कोष समर्थित नागरिक स्टक डिलर (ब्रोकर नं. ६०) र नबिल बैंक सम्बद्ध नबिल स्टक डिलर (ब्रोकर नं. ७७) बीचको प्रतिस्पर्धा पनि निकै रोचक छ:

नागरिक स्टक डिलर  कम्पनीले जेठ महिनामा कुल ४५ लाख १६ हजार ८५४ रुपैयाँ १० पैसा कमिसन कमाएको छ। यसको खुद बिक्री कमिसन २२ लाख ७६ हजार ८७ रुपैयाँ ७८ पैसा र खुद खरिद कमिसन २२ लाख ४० हजार ७६६ रुपैयाँ ३२ पैसा रहेको छ। 

नबिल स्टक डिलर कम्पनीले जेठ महिनामा कुल ५३ लाख ९० हजार १७५ रुपैयाँ ६९ पैसा कमिसन कमाएको छ। यसको खुद बिक्री कमिसन २६ लाख ३६ हजार ३९१ रुपैयाँ ५८ पैसा र खुद खरिद कमिसन २७ लाख ५३ हजार ७८४ रुपैयाँ ११ पैसा रहेको छ।

तुलनात्मक रूपमा हेर्दा नबिल स्टक डिलर नागरिक स्टक डिलरभन्दा बलियो देखिएको छ। नबिल स्टक डिलरको कमाइ नागरिक स्टक डिलरको भन्दा ८ लाख ७३ हजार ३२१ रुपैयाँ ५९ पैसा (अर्थात् १९.३३ प्रतिशत) बढी छ। नबिल स्टक डिलरले खरिद तथा बिक्री दुवैतर्फ सन्तुलित व्यापार गरेको देखिन्छ भने नागरिक स्टक डिलर पनि थोरै अन्तरले मात्र पछि परेको छ। दुवै कम्पनीले डिलरका रूपमा संस्थागत शेयर कारोबार गर्ने हुँदा बजारमा यिनीहरूको भूमिका निकै महत्त्वपूर्ण छ।

 साना ब्रोकरको चुनौती

जेठ महिनाको तथ्याङ्क हेर्दा केही ठूला ब्रोकर कम्पनीहरूले राम्रो कमाइ गरे पनि साना ब्रोकरहरूलाई कार्यालय सञ्चालन खर्च धान्न समेत कठिन भएको देखिन्छ। विशेष गरी जेठ महिनामा बजारको उतारचढाव र कमजोर कारोबारका कारण केही कम्पनीहरूको व्यापार निकै सुस्त रह्यो। 

यस महिना सबैभन्दा कम कमिसन आर्जन गर्ने ५ कम्पनीहरू र तिनीहरूको कमाइ विवरण यसप्रकार छ:

• मनी वर्ल्ड शेयर एक्सचेन्ज प्रा. लि. (ब्रोकर नं. ७३): यस कम्पनीले जेठ महिनाभरिमा सबैभन्दा कम कमिसन आर्जन गरेको छ। यसको कुल कमाइ मात्र ५१५ रुपैयाँ ९९ पैसा रहेको छ। जसमा खुद बिक्री कमिसन ४३६.७७ रुपैयाँ र खुद खरिद कमिसन ७९.२२ रुपैयाँ मात्र छ।

• बेनी सेक्युरिटिज प्रा. लि. (ब्रोकर नं. ९३): यस सूचीको दोस्रो पुछारमा रहेको बेनी सेक्युरिटिजले कुल ३९ हजार ३०७ रुपैयाँ १३ पैसा मात्र आर्जन गरेको छ।

• पही इन्भेस्टमेन्ट (ब्रोकर नं. ७७): तेस्रो कम कमाउने कम्पनीका रूपमा पही इन्भेस्टमेन्टले मात्र ४९ हजार १२२ रुपैयाँ २२ पैसा कमिसन कमाएको छ।

• भोले गणेश सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ६१): चौथो स्थानमा रहेको भोले गणेश सेक्युरिटिजले जेठमा कुल ३ लाख ८१ हजार १५० रुपैयाँ ८४ पैसा आर्जन गरेको छ।

• गरिमा सेक्युरिटिज लिमिटेड (ब्रोकर नं. ७८): पाँचौँ कम कमाउने कम्पनीका रूपमा गरिमा सेक्युरिटिजले कुल ४ लाख १६ हजार ८२५ रुपैयाँ ८८ पैसा कमिसन कमाएको छ।

यी कम्पनीहरूको न्यून कमाइले बजारमा तीव्र प्रतिस्पर्धा रहेको र सबै ब्रोकरहरू समान रूपमा ग्राहक आकर्षित गर्न सफल नभएको देखाउँछ। विशेष गरी बजारमा कारोबार रकम घट्दा वा सीमित ब्रोकरमा मात्र कारोबार केन्द्रित हुँदा यस्ता साना कम्पनीहरू प्रत्यक्ष मारमा पर्ने गरेका छन्।

जेठ २०८३ को ब्रोकर कमिसन रिपोर्टले नेपाली शेयर बजारमा स्थापित पुराना ब्रोकरहरू अझै पनि बलियो स्थानमा रहेको देखाउँछ। तर नयाँ ब्रोकरहरू र बैंकका सहायक कम्पनीहरूले पनि आक्रामक रूपमा बजार हिस्सा ओगटिरहेका छन्। ९२ वटा कम्पनीहरू मैदानमा हुँदा बजारमा स्वस्थ प्रतिस्पर्धा भई लगानीकर्ताले गुणस्तरीय सेवा पाउनुपर्नेमा विश्लेषकहरू जोड दिन्छन्। आगामी दिनमा जसले प्रविधि, ग्राहक सेवा र थप नयाँ सुविधाहरू प्रदान गर्न सक्छन्, तिनै ब्रोकरहरूले बजारमा लामो समयसम्म आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्न सक्ने स्पष्ट देखिन्छ।