सुवास निरौला

वैदेशिक रोजगारीका परम्परागत गन्तव्यका रूपमा रहेका खाडी मुलुक र मलेसियाको विकल्पका रूपमा नेपाली कामदारहरूका लागि युरोपेली देशहरू प्रमुख रोजाइ बन्न थालेका छन्। 

त्यसमध्ये पनि पूर्वी युरोप तथा दक्षिण युरोपेली टापु राष्ट्र साइप्रस नेपाली कामदारहरू,विशेष गरी महिला कामदारहरूका लागि एउटा बलियो र आकर्षक गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन थालेको छ।वैदेशिक रोजगार विभागको पछिल्लो दुई आर्थिक वर्षको आधिकारिक तथ्याङ्कलाई समग्र रूपमा केलाउँदा साइप्रस जाने नेपालीहरूको संख्यामा निरन्तर र ठूलो वृद्धि भइरहेको छ। यस गन्तव्यको सबैभन्दा विशिष्ट र रोचक पक्ष भनेको लैंगिक अनुपात हो। खाडी मुलुक साउदी अरब वा कतार जस्ता देशहरूमा पुरुष कामदारको वर्चस्व ९८ प्रतिशतभन्दा बढी रहँदा साइप्रसमा भने कुल कामदारको दुई-तिहाई हिस्सा नेपाली महिलाहरूले ओगटिरहेका छन्।

ऐतिहासिक र चालू आर्थिक वर्षको ११ महिनाको समग्र तथ्याङ्क विश्लेषण

वैदेशिक रोजगार विभागले सार्वजनिक गरेको गत आर्थिक वर्ष र चालू आर्थिक वर्षका विभिन्न महिनाहरूको तथ्याङ्कलाई तुलनात्मक रूपमा विश्लेषण गर्दा साइप्रस नेपाली कामदारहरूका लागि बढ्दो आकर्षणको केन्द्र बनेको स्पष्ट हुन्छ।

गत आर्थिक वर्ष २०८१-८२ भरिमा साइप्रस जानका लागि कुल ९,१८२ जना नेपालीहरूले श्रम स्वीकृति (नयाँ र पुनः श्रम स्वीकृति दुवै गरी) प्राप्त गरेका थिए। यसमा पुरुष कामदारको संख्या २,८६३ मात्र रहँदा महिला कामदारको संख्या ६,३१९ रहेको थियो। गत आर्थिक वर्षको कुल तथ्याङ्कमा महिला कामदारहरूको हिस्सा मात्रै ६८.८२ प्रतिशत रहेको थियो। गत वर्षको समग्र तथ्याङ्कलाई मासिक औसतमा ढाल्दा प्रतिमहिना औसत ७६५.१७ जना नेपालीहरू रोजगारीका लागि साइप्रस गएका थिए।

चालू आर्थिक वर्षका उपलब्ध ११ महिनाहरू (श्रावण, भदौ, असोज, कार्तिक, मङ्सीर, पुस, माघ, फागुन, चैत २०८२, वैशाख र जेठ २०८३) को एकीकृत तथ्याङ्क अनुसार कुल ९,६५६ जना नेपालीहरूले साइप्रसका लागि श्रम स्वीकृति लिइसकेका छन्। यस ११ महिनाको अवधिमा विदेशिने कुल कामदारहरूमध्ये पुरुष कामदार ३,३१७ जना छन् भने महिला कामदारको संख्या ६,३३९ रहेको छ। यस चालू आर्थिक वर्षको समग्र अवधिमा महिला कामदारहरूको हिस्सा ६५.६५ प्रतिशत रहेको छ।

मासिक औसतका आधारमा हेर्दा चालू आर्थिक वर्षको यस ११ महिनाको अवधिमा प्रतिमहिना औसत ८७७.८२ जना नेपालीहरू साइप्रस प्रस्थान गरेका छन्। गत आर्थिक वर्षको मासिक औसत (७६५.१७ जना) र चालू वर्षको मासिक औसत (८७७.८२ जना) लाई तुलना गर्दा साइप्रस प्रस्थान गर्ने नेपालीहरूको दरमा करिब १४.७२ प्रतिशतको वृद्धि भएको देखिन्छ। यसले साइप्रसतर्फ नेपाली कामदारहरूको आकर्षण लगातार बढ्दो क्रममा रहेको देखाउँछ।

महिनागत विवरण र महिला कामदारको वर्चस्व

विभागको महिनागत विवरणलाई सिलसिलेबार रूपमा अध्ययन गर्दा प्रत्येक महिना साइप्रसमा नेपालीहरूको बलियो उपस्थिति देखिन्छ:

• श्रावण २०८२: कुल ८४० जना (पुरुष २९३, महिला ५४७)

• भदौ २०८२: कुल ६८९ जना (पुरुष १८६, महिला ५०३)

• असोज २०८२: कुल ६९७ जना (पुरुष १७१, महिला ५२६)

• कार्तिक २०८२: कुल ७१५ जना (पुरुष २०२, महिला ५१३)

• मङ्सीर २०८२: कुल ७६३ जना (पुरुष २३१, महिला ५३२)

• पुस २०८२: कुल ७७४ जना (पुरुष ३०७, महिला ४६७)

• माघ २०८२: कुल १,२५५ जना (पुरुष ५३२, महिला ७२३) - यो चालू वर्षकै सबैभन्दा उच्च मासिक प्रस्थान हो।

• फागुन २०८२: कुल ९३२ जना (पुरुष ३१२, महिला ६२०)

• चैत २०८२: कुल ६९७ जना (पुरुष १७१, महिला ५२६)

• वैशाख २०८३: कुल १,२३५ जना (पुरुष ५०१, महिला ७३४) - यो महिना पनि प्रस्थान संख्या १ हजार नाघेको थियो।

• जेठ २०८३: कुल १,०५९ जना (पुरुष ४११, महिला ६४८)

यी प्रत्येक महिनाको तथ्याङ्कले साइप्रसमा नेपाली महिला कामदारहरूको हिस्सा लगातार ६० देखि ७३ प्रतिशतको बीचमा कायम रहेको देखाउँछ।

नेपाली कामदारहरू साइप्रस देशतर्फ बढी आकर्षित हुनुका मुख्य कारणहरू

नेपाली कामदार र विशेष गरी महिलाहरू साइप्रस प्रस्थान गर्न आकर्षित हुनुका पछाडि केही महत्त्वपूर्ण संरचनात्मक,आर्थिक र सामाजिक कारणहरू रहेका छन्।

घरेलु तथा केयरगिभर कार्यको उच्च माग:
साइप्रसमा वृद्धवृद्धाको हेरचाह (केयरगिभर),  घरेलु कामदार, र सेवा क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा जनशक्तिको माग हुने गर्दछ। यी क्षेत्रहरूमा विशेष गरी महिला कामदारहरूलाई बढी प्राथमिकता दिइने र विश्वास गरिने हुनाले नेपाली महिलाहरूको माग त्यहाँ उच्च छ।

 युरोपेली मापदण्ड र कामदारको सुरक्षा:
कतार, साउदी अरब वा कुवेत जस्ता खाडी मुलुकहरूमा महिला घरेलु कामदारहरूको सुरक्षा र मानव अधिकारलाई लिएर विभिन्न प्रश्नहरू उठ्ने गरेका छन्। सरकारले खाडी मुलुकहरूमा घरेलु कामदार पठाउन समय-समयमा प्रतिबन्ध समेत लगाएको छ। यसको विपरीत, साइप्रस युरोपेली संघ (EU) को सदस्य राष्ट्र भएकाले त्यहाँ कामदारहरूका लागि कडा श्रम कानुन, मानव अधिकारको ग्यारेन्टी, र सामाजिक सुरक्षाको राम्रो व्यवस्था छ। महिलाहरूका लागि खाडीको तुलनामा साइप्रसको कार्य वातावरण निकै सुरक्षित र मर्यादित मानिन्छ।

आकर्षक पारिश्रमिक र जीवनशैली:
खाडी मुलुकको तुलनामा साइप्रसमा न्यूनतम पारिश्रमिक आकर्षक छ। युरोमा कमाइ हुने र युरोपेली जीवनशैली अनुकूल वातावरण पाइने हुनाले नेपाली कामदारहरू सुरुमा बढी लागत (सेवा शुल्क) तिर्नुपरे तापनि साइप्रस जान इच्छुक देखिन्छन्।

वैधानिक र सुरक्षित मार्गको उपलब्धता:
खाडी मुलुकमा घरेलु कामदारमाथि लागेको प्रतिबन्धका कारण धेरै नेपाली महिलाहरू अवैध रूपमा भारतको बाटो हुँदै खाडी पुग्ने र ठगीमा पर्ने गरेका थिए। तर साइप्रसका लागि संस्थागत रूपमा इजाजतपत्र प्राप्त म्यानपावर कम्पनीहरू मार्फत सुरक्षित र कानुनी रूपमा श्रम स्वीकृति पाइने हुँदा यसलाई महिलाहरूले भरपर्दो मार्गका रूपमा रोजेका छन्।

चुनौती र आगामी बाटो

साइप्रस जाने कामदारहरूको संख्या र आकर्षण बढ्दै जाँदा यस क्षेत्रमा केही चुनौतीहरू पनि थपिएका छन्। साइप्रस पठाउने बहानामा कामदारहरूबाट मोटो रकम असुल गर्ने, सम्झौता अनुसारको काम र सेवा सुविधा नदिने तथा नक्कली मागपत्र देखाएर ठगी गर्ने गिरोहहरू सक्रिय हुन थालेका छन्। केयरगिभर र घरेलु काममा जाने महिलाहरूलाई सुरक्षित राख्न र उनीहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्न नेपाल सरकारले साइप्रस सरकारसँग औपचारिक रूपमा द्विपक्षीय श्रम सम्झौता (BLA) गर्न ढिलाइ गर्नु हुँदैन।

न्यूनतम लागतमा पारदर्शी ढंगले नेपाली कामदारहरू सुरक्षित रूपमा साइप्रस जान पाउने वातावरण बनाउन सके यसले कामदारको मात्र नभई समग्र देशकै विप्रेषण (रेमिट्यान्स) आयमा र विशेष गरी महिलाहरूको आर्थिक सबलीकरणमा दीर्घकालीन र सकारात्मक प्रभाव पार्ने देखिन्छ।