नेपाली अटोमोबाइल बजारमा लामो समयदेखि स्थापित रैथाने घरानाहरूलाई समेत अचम्ममा पार्दै शशीला मोटर्स प्राइभेट लिमिटेडले विगत दुई वर्षमा व्यापारको क्षेत्रमा अभूतपूर्व इतिहास रचेको छ। 

सन् २०१४ मा स्थापना भएको यो कम्पनीले विसं २०८० (सन् २०२४) सम्म मध्यम र सङ्कुचित बजारमा मात्र आफ्नो उपस्थिति जनाएको थियो। तर,जब कम्पनीले परम्परागत व्यावसायिक गाडीहरू बेच्ने पुरानो शैलीलाई त्यागेर चिनियाँ विद्युतीय व्यावसायिक गाडीहरू (EV CV) को राष्ट्रिय बिक्रेता बन्ने साहसिक निर्णय गर्‍यो, तबदेखि यसको व्यापारको ग्राफले आकाश छोएको छ।

टाटाको क्षेत्रीय डिलर र २४ करोडको सीमित दायरा

सन् २०१६ देखि २०२३ सम्म शशीला मोटर्स टाटा मोटर्सका व्यावसायिक गाडीहरूको क्षेत्रीय डिलरका रूपमा कार्यरत थियो। यसको बजार क्षेत्र काठमाडौँ र भक्तपुर जिल्लामा मात्र सीमित थियो। सञ्चालन खर्चको उच्च दबाब र परम्परागत इन्धन गाडीहरूको सुस्त बजारका कारण कम्पनीले निकै कठिन परिस्थिति झेल्नुपरेको थियो।

आर्थिक वर्ष २०७९/८० सम्म आइपुग्दा कम्पनीको कुल वार्षिक सञ्चालन आम्दानी मात्र २४ करोड रुपैयाँ थियो। अझ चिन्ताको विषय त के थियो भने, त्यतिबेला कम्पनीको सञ्चालन नाफा  ऋणात्मक अर्थात् माइनस ६.५ प्रतिशत थियो। बजार सीमित हुनु, तीव्र प्रतिस्पर्धा हुनु र बैंकको ब्याजदरका कारण कम्पनी ठूलो आर्थिक दबाबमा थियो। यही अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै कम्पनीका प्रवद्र्धकरूले एउटा ठूलो रणनीतिक जोखिम मोल्ने निर्णय गरे— टाटाको क्षेत्रीय डिलरसिप अन्त्य गर्ने र नेपालमा भर्खरै सुरु हुँदै गरेको ईभी क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने।

फेब्रुअरी २०२४: व्यापारको टर्निङ प्वाइन्ट र चिनियाँ जायन्टहरूसँग सहकार्य

सन् २०२४ को फेब्रुअरी (फागुन २०८०) शशीला मोटर्सको इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो कोशेढुङ्गा सावित भयो। कम्पनीले टाटासँगको क्षेत्रीय साझेदारी त्यागेर चिनियाँ बजारमा तहल्का मच्चाइरहेका विद्युतीय व्यावसायिक गाडी ब्रान्डहरूको राष्ट्रिय डिलरसिप हात पार्यो।

कम्पनीले क्रमिक रूपमा हाइगर, किटोन, जेएमसी, चेरी  र वन्डा जस्ता चिनियाँ विद्युतीय सवारी उत्पादकहरूसँग राष्ट्रिय सम्झौता गर्‍यो। यी ब्रान्डका विद्युतीय मिनीबस, माइक्रोबस, डेलिभरी भ्यान र स्कुल बसहरू नेपाली सार्वजनिक यातायातको रुट र सडक सुहाउँदो पाइएपछि शशीला मोटर्सको बजार एकाएक तात्यो। दुईवटा जिल्लामा मात्र सीमित कम्पनीले देशैभर आफ्ना शाखा र डिलर सञ्जाल विस्तार गर्‍यो।

२४ करोडबाट सिधै १ अर्ब माथि: विस्फोटक आर्थिक छलाङ

चिनियाँ ईभी गाडीहरूको बिक्री सुरु गरेपछि शशीला मोटर्सको व्यापार कुन रूपमा बढ्यो भन्ने कुरा यसको वित्तीय तथ्याङ्कले स्पष्ट पार्छ:

• आर्थिक वर्ष २०७९/८० (टाटा डिलरसिपको अन्तिम वर्ष): कुल आम्दानी मात्र २४ करोड रुपैयाँ (नाफा ऋणात्मक ६.५%)।

• आर्थिक वर्ष २०८०/८१ (ईभी संक्रमणकालीन वर्ष): आम्दानी बढेर ४३ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुग्यो (नाफा सकारात्मक ७%)।

• आर्थिक वर्ष २०८१/८२ (पूर्ण ईभी व्यावसायिक वर्ष): आम्दानीमा अप्रत्याशित ३५० प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि भई १ अर्ब ९ करोड २० लाख रुपैयाँको कीर्तिमानी उचाइ छोयो। यस वर्ष कम्पनीको सञ्चालन नाफा बढेर १५.२ प्रतिशत पुग्यो।

• चालू आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ९ महिना: यो आर्थिक वर्षको पहिलो ९ महिनामै कम्पनीले ९२ करोड ५० लाख रुपैयाँको व्यापार गरिसकेको छ। जसमा सञ्चालन नाफा १३.५ प्रतिशतको बलियो अवस्थामा छ।

यो तथ्याङ्कले देखाउँछ कि जुन कम्पनीले हिजो वर्षभरिमा २४ करोडको व्यापार गर्न धौ–धौ पर्दथ्यो, आज उसले महिनामै औसत १० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार गरिरहेको छ।

किन चल्यो चिनियाँ ईभीको ‘जादु’?

नेपालको सार्वजनिक र व्यावसायिक यातायात क्षेत्रमा चिनियाँ ईभी गाडीहरू लोकप्रिय हुनुका पछाडि मुख्यतया सञ्चालन खर्चको ठूलो बचत हो। महँगो डिजेलको तुलनामा स्वदेशी जलविद्युतबाट चार्ज हुने गाडीहरू चलाउँदा यातायात व्यवसायीहरूको बचत तीन गुणासम्म बढ्न गयो।

चिनियाँ कम्पनीहरूले नेपालका साँघुरा र भिराला सडक सुहाउँदो उच्च रेन्ज दिने र सुलभ मूल्यका माइक्रोबसहरू (विशेष गरी हाइगर र किटोन) उपलब्ध गराए। सरकारले पनि विद्युतीय गाडी आयातमा परम्परागत गाडीको तुलनामा भन्सार र करमा ठूलो छुट दिएका कारण यी गाडीहरूको मूल्य प्रतिस्पर्धी बन्न पुग्यो। शशीला मोटर्सले यही बजारको मनोविज्ञान र उपभोक्ताको आवश्यकतालाई ठिक समयमा पहिचान गरी चिनियाँ ईभी गाडीहरूको बिक्रीलाई बढावा दियो, जसको नतिजा विस्फोटक व्यापारका रूपमा देखापर्‍यो।

रेटिङ एजेन्सीको नजर र १ अर्ब ९८ करोडको ऋण सीमा

कम्पनीको यो लोभलाग्दो वित्तीय वृद्धिलाई मूल्यांकन गर्दै नेपालको अग्रणी क्रेडिट रेटिङ एजेन्सी इक्रा नेपालले शशीला मोटर्सको १ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ बराबरको अल्पकालीन बैंक ऋण सीमाका लागि प्रदान गर्दै आएको ‘[ICRANP] A4’ रेटिङलाई पुनर्पुष्टि गरेको छ।

कम्पनीको ब्याज भुक्तानी गर्ने क्षमता ११.८ गुणाको अत्यन्तै सबल र सुरक्षित अवस्थामा रहेको इक्राको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। प्रवर्द्धकहरूको नियमित पूँजी लगानी र बैंक ऋणमा भन्दा बढी सप्लायर्स क्रेडिट (चिनियाँ उत्पादक कम्पनीहरूको विश्वास) मा व्यवसाय सञ्चालन हुनुले यसको वित्तीय जोखिम कम गरेको छ।

चुनौतीको नयाँ पहाड: सरकारको नयाँ प्रतिबन्ध

व्यापार उत्साहजनक रूपमा बढिरहेकै बेला शशीला मोटर्सका अगाडि एउटा नयाँ र ठूलो चुनौती आइपरेको छ। नेपाल सरकारले गत जेठ ८, २०८३ देखि देशभरका सबै नयाँ सार्वजनिक र व्यावसायिक सवारी साधनहरूको दर्ता प्रक्रियामा अनिश्चितकालीन रोक लगाएको छ।

शशीला मोटर्सको शतप्रतिशत व्यवसाय विद्युतीय सार्वजनिक र व्यावसायिक गाडीमा मात्र केन्द्रित रहेका कारण सरकारको यो निर्णयले यसको आगामी बुकिङ र डेलिभरीमा ठूलो धक्का लाग्न सक्ने जोखिम बढेको छ। यसका साथै, बढेको उधारो उठाउने समय र बजारमा टाटा, किङ लङ जस्ता प्रतिस्पर्धी ब्रान्डहरूको बढ्दो दबाबलाई झेल्दै आफ्नो यो विस्फोटक वृद्धिको साख बचाइराख्नु शशीला मोटर्सका लागि अबको मुख्य परीक्षा हुनेछ।

नोट: यो स्टोरि इक्रा नेपालको रेटिङ रिपोर्टको आधारमा तयार पारिएको हो।