चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ११ महिना (साउन–जेठ) मा नेपालको वैदेशिक व्यापारमा आयात र निर्यात दुवै तर्फ वृद्धि देखिए पनि व्यापार घाटाको आकार झन् फराकिलो बन्दै गएको छ। 

भन्सार विभागको पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालको कुल व्यापार घाटा १५.६७ प्रतिशतले बढेर १६ खर्ब १६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ।

गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पहिलो ११ महिनामा नेपालको व्यापार घाटा १३ खर्ब ९७ अर्ब २२ करोड ७३ लाख ७३ हजार रुपैयाँ रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो दर बढेर १६ खर्ब १६ अर्ब १३ करोड १६ लाख १० हजार रुपैयाँ पुगेको हो।

आयात १८ खर्ब ९४ अर्ब रुपैयाँ माथि

सार्वजनिक विवरण अनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालको आयात तर्फ १५.१६ प्रतिशतको उच्च वृद्धि भएको छ। गत आर्थिक वर्षको साउनदेखि जेठसम्मको अवधिमा नेपालले १६ खर्ब ४४ अर्ब ७९ करोड ७५ लाख ८६ हजार रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरेकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा आयात बढेर १८ खर्ब ९४ अर्ब ९ करोड ८८ लाख ७१ हजार रुपैयाँ पुगेको छ। यसले आन्तरिक माग धान्नका लागि बाह्य देशहरूसँगको परनिर्भरता अझै बढ्दै गएको संकेत गर्दछ।

निर्यातको अवस्था र यसको सुस्त वृद्धि

आयातको तुलनामा निर्यातको वृद्धिदर भने सुस्त देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा नेपालले कुल २ खर्ब ७७ अर्ब ९६ करोड ७२ लाख ६१ हजार रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात गर्न सफल भएको छ। यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १२.२८ प्रतिशतको वृद्धि हो। गत आर्थिक वर्षको यसै अवधिमा नेपालले २ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड २ लाख १३ हजार रुपैयाँ बराबरको मात्र निर्यात गरेको थियो।

यद्यपि निर्यातमा केही सुधार देखिए पनि आयातको आकार निकै ठूलो भएका कारण यसले मुलुकको समग्र व्यापार सन्तुलनमा उल्लेख्य सुधार ल्याउन सकेको छैन।

कुल वैदेशिक व्यापार २१ खर्ब ७२ अर्ब रुपैयाँ

समीक्षा अवधिमा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापारको आकारमा १४.७८ प्रतिशतको विस्तार भएको छ। गत आर्थिक वर्षको ११ महिनामा कुल व्यापार १८ खर्ब ९२ अर्ब ३६ करोड ७७ लाख ९९ हजार रुपैयाँ रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा कुल व्यापार २१ खर्ब ७२ अर्ब ६ करोड ६१ लाख ३३ हजार रुपैयाँ पुगेको छ।

आयात-निर्यात अनुपात र संरचनात्मक असन्तुलन

व्यापार घाटा बढ्दै जाँदा आयात र निर्यातको अनुपात (Ratio) मा पनि असन्तुलन थप चुलिएको छ। गत आर्थिक वर्षको साउन–जेठ अवधिमा आयात-निर्यातको अनुपात ६.६४ रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षमा यो बढेर ६.८१ पुगेको छ। यसको अर्थ नेपालले १ रुपैयाँ बराबरको वस्तु बाहिर निर्यात गर्दा ६.८१ रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गर्नुपरेको छ। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा २.५६ प्रतिशतको वृद्धि हो।

त्यसैगरी, नेपालको कुल वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको हिस्सा घटेको छ भने आयातको हिस्सा थप बलियो बनेको छ। तथ्याङ्क अनुसार:

• कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा: गत वर्ष १३.०८ प्रतिशत रहेकोमा यस वर्ष २.१८ प्रतिशतले घटेर १२.८० प्रतिशतमा सीमित भएको छ।

• कुल व्यापारमा आयातको हिस्सा: गत वर्ष ८६.९२ प्रतिशत रहेकोमा यस वर्ष ०.३३ प्रतिशतले बढेर ८७.२० प्रतिशत पुगेको छ।

समग्रमा, चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनाको यो तथ्याङ्कले मुलुकको बाह्य क्षेत्र सन्तुलनमा अझै दबाब कायम रहेको देखाउँछ। आयातको तुलनामा आन्तरिक उत्पादन र निर्यात प्रवर्द्धनका ठोस नीतिहरू कार्यान्वयनमा आउन नसक्दा व्यापार घाटा प्रत्येक वर्ष चुनौतीपूर्ण बन्दै गइरहेको अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ।