नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्रमा चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ११ महिना (साउन–जेठ) मा ठूलो शिथिलता देखिएको छ।

भन्सार विभागको विस्तृत वैदेशिक व्यापार तथ्याङ्क अनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालमा विद्युतीय सवारी साधन (EV) र परम्परागत इन्धन (पेट्रोल) बाट चल्ने दुवै प्रकारका प्यासेन्जर गाडीहरूको आयातमा संकुचन आएको छ। 

मुलुकमा वित्तीय तरलता, नीतिगत परिवर्तन र उपभोक्ताहरूको क्रयशक्तिमा आएको ह्रासका कारण समग्र गाडी बजार शिथिल बनेको तथ्याङ्कले स्पष्ट पारेको छ।

भन्सार विभागको अद्यावधिक तथ्याङ्क अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा नेपालमा प्यासेन्जर विद्युतीय सवारी साधन विद्युतीय कार, जिप र भ्यानको आयातमा संख्या र मूल्य दुवैका आधारमा गिरावट आएको छ। गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पहिलो ११ महिनामा नेपालमा कुल १३,४९२ थान प्यासेन्जर इभी आयात भएको थियो। जसका लागि कुल ३१ अर्ब ५५ करोड १५ लाख २१ हजार रुपैयाँ देश बाहिरिएको थियो। तर, चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिमा आइपुग्दा यस विधाको आयातमा १९.५९ प्रतिशतको गिरावट देखिएको छ। यस वर्ष कुल १०,८४९ थान मात्र विद्युतीय सवारी आयात भएका छन् भने यसका लागि बाहिरिएको रकम पनि घटेर २५ अर्ब ५७ करोड ५ लाख ४७ हजार रुपैयाँ कायम भएको छ।

विद्युतीय कारभित्र पनि उपभोक्ताको रोजाइमा फरक वर्गीकरण स्पष्ट देखिन्छ। नेपालमा ५१ किलोवाटदेखि १०० किलोवाट क्षमताका इलेक्ट्रीक कारहरू सबैभन्दा बढी लोकप्रिय देखिएका छन्। चालु वर्षको ११ महिनामा मात्रै यस श्रेणीका ६,३५७ थान गाडीहरू आयात भएका छन्। जसको कुल मूल्य १६ अर्ब ४९ करोड ८९ लाख ४६ हजार रुपैयाँ रहेको छ। यद्यपि, यो तथ्याङ्क गत वर्षको तुलनामा घटेको हो। किनकि गत वर्ष यस श्रेणीका ७,३५८ थान गाडीहरू भित्रिएका थिए। यसैगरी ५० किलोवाट क्षमतासम्मका साना विद्युतीय गाडीहरूको आयात पनि गत वर्षको ४,७२८ थानबाट घटेर चालु वर्षमा ३,६८० थानमा सीमित भएको छ। १०१ किलोवाटदेखि २०० किलोवाट क्षमताका ठूला इभी कारहरूको आयात पनि गत वर्ष १,३५४ थान रहेकोमा यो वर्ष घटेर ७९८ थान मात्र आयात भएको छ।

नेपालको सवारी साधन बजारमा विद्युतीय गाडीहरूको आकर्षण तीव्र भए पनि चालु आर्थिक वर्षमा समग्र अर्थतन्त्रको शिथिलताका कारण परम्परागत पेट्रोल गाडीको आयात पनि ओरालो लागेको छ। मध्यमवर्गीय उपभोक्ताको रोजाइमा पर्ने १००० सीसीदेखि १५०० सीसी क्षमताका पेट्रोल कारको आयातमा संकुचन देखिएको छ।

गत आर्थिक वर्षको ११ महिनामा नेपालमा २,३४७ थान पेट्रोल कार आयात भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो संख्या १८.४० प्रतिशतले घटेर १,९१५ थानमा सीमित भएको छ। मूल्यको हिसाबले हेर्दा गत वर्ष २ अर्ब ७३ करोड ९७ लाख ९७ हजार रुपैयाँ बराबरका पेट्रोल कार आयात भएकोमा यस वर्ष सोही अवधिमा २५.९३ प्रतिशतले गिरावट आई २ अर्ब २ करोड ९२ लाख १६ हजार रुपैयाँ बराबरको मात्र आयात भएको छ। यसले के देखाउँछ भने बजारमा आएको सुस्तता केवल विद्युतीय सवारी साधनमा मात्र सीमित नभएर समग्र प्यासेन्जर सवारी क्षेत्रमै फैलिएको छ।

नेपालमा सार्वजनिक यातायात र ढुवानी क्षेत्रलाई विद्युतीकरण गर्ने प्रयासहरू निरन्तर चलिरहे पनि चालु आर्थिक वर्षमा विद्युतीय माइक्रोबस तथा मिनीबसको आयातमा उत्साह देखिएको छैन। ११ देखि १४ सिट क्षमताका विद्युतीय माइक्रोबसको आयातमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ। गत वर्ष ४ अर्ब ९४ करोड ५९ लाख १५ हजार रुपैयाँ बराबरको १,८३० थान इभी माइक्रोबस भित्रिएकोमा यस वर्ष परिमाण ३२.४६ प्रतिशतले घटेर १,२३६ थानमा खुम्चिएको छ। यसैगरी १५ देखि २५ सिट क्षमताका विद्युतीय मिनीबसको आयात पनि गत वर्ष १,२६० थान रहेकोमा चालु वर्षको ११ महिनामा घटेर ६३५ थानमा सीमित भएको छ।

यद्यपि, साना र सर्वसाधारणको सहज पहुँचमा रहेका तीन पाङ्ग्रे विद्युतीय सवारी साधनको आयातमा भने उत्साहजनक वृद्धि देखिएको छ। गत आर्थिक वर्षको ११ महिनामा १,४८१ थान तीन पाङ्ग्रे विद्युतीय सवारी आयात भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ५१.७२ प्रतिशतले वृद्धि भई २,२४७ थान आयात भएको छ। आर्थिक रूपमा हेर्दा गत वर्ष १९ करोड २१ लाख ८४ हजार रुपैयाँ बाहिरिएकोमा यस वर्ष मूल्य बढेर ३१ करोड ३८ लाख १८ हजार रुपैयाँ बराबरको तीन पाङ्ग्रे विद्युतीय सवारी नेपाल भित्रिएका छन्। यसले स्थानीय स्तरमा छोटो दूरीको यात्रु ओसारपसारमा साना विद्युतीय साधनको माग अझै उच्च रहेको पुष्टि गर्दछ।

भन्सार विभागको तुलनात्मक तथ्याङ्कले नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र हाल कठिन मोडबाट गुज्रिरहेको संकेत गर्दछ। गाडी आयात कम हुँदा विदेशी मुद्रा बाहिरिन नपाएकाले देशको शोधनान्तर स्थिति र विदेशी मुद्रा सञ्चिति जोगाउन त सघाउ पुगेको छ। तर आयात घटेका कारण राज्यले प्राप्त गर्ने भन्सार राजस्व र आन्तरिक बजारको आर्थिक गतिविधिमा भने प्रत्यक्ष धक्का लागेको छ। विद्युतीय र पेट्रोलियम दुवै प्रकारका गाडीहरूको आयातमा आएको यो सुस्ततालाई चिर्न आगामी दिनमा अझ स्थिर नीति र लगानीमैत्री वातावरणको आवश्यकता देखिन्छ।