नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले आफ्नो स्थापनाको ४१ वर्ष पूरा गरेको छ। वि.सं. २०४२ सालमा स्थापना भएको यस संस्थाले चार दशक लामो यात्रामा मुलुकको ऊर्जा क्षेत्रमा ठूलो रूपान्तरण ल्याएको छ।

४१औं वार्षिकोत्सवका अवसरमा सार्वजनिक गरिएको विशेष प्रतिवेदनले प्राधिकरणको ऐतिहासिक समीक्षा गर्दै संस्थाले अँध्यारो युगबाट उज्यालो हुँदै क्षेत्रीय उर्जा व्यापारको युगमा प्रवेश गरेको निष्कर्ष निकालेको छ।

प्रतिवेदनका अनुसार प्राधिकरणको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो सफलता १८ घण्टासम्मको दैनिक लोडसेडिङ अन्त्य गरी मुलुकलाई पूर्ण उज्यालो बनाउनु नै हो। वि.सं. २०७३ साल अघिसम्म प्राधिकरण एउटा रुग्ण र ऋणमा डुबेको संस्थाका रूपमा चिनिन्थ्यो। तर, पछिल्लो दशकमा संस्थाले सञ्चालन मुनाफा आर्जन गर्दै विद्युत् आपूर्तिमा आमूल सुधार ल्याउन सफल भएको छ। प्रतिवेदनले यसलाई प्राधिकरणको इतिहासकै 'स्वर्ण काल' को रूपमा उल्लेख गरेको छ।

४१ वर्ष अघि अत्यन्तै सीमित जनसंख्यामा मात्र बिजुलीको पहुँच पुगेकोमा, आज ९९ प्रतिशत जनसंख्यामा राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिडको पहुँच पुगेको छ। प्रतिवेदन अनुसार कुल ७५३ स्थानीय तहमध्ये अधिकांशमा विद्युत् सेवा पुगिसकेको छ भने बाँकी विकट क्षेत्रमा पनि द्रुत गतिमा काम भइरहेको छ। ग्राहक संख्या ५४ लाख नाघ्नु र देशभरि ५ हजार किलोमिटरभन्दा बढी प्रसारण लाइनको सञ्जाल फैलिनुलाई ४१ वर्षको मुख्य उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ।

प्राधिकरण स्थापना हुँदाका तुलनामा अहिले विद्युत् उत्पादन क्षमतामा गुणात्मक वृद्धि भएको छ। प्रतिवेदन अनुसार हाल नेपालको कुल जडित क्षमता ३६०२.६३ मेगावाट पुगेको छ। माथिल्लो तामाकोशी (४५६ मेगावाट) जस्ता ठूला आयोजनाहरूको सफल संचालन र निजी क्षेत्रको सहभागिताले नेपाल अहिले वर्षायाममा बिजुलीमा आत्मनिर्भर मात्र नभई निर्यात गर्ने हैसियतमा पुगेको छ।

४१ वर्षको यात्रामा प्राधिकरणले भोगेको सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन भनेको बिजुलीको 'आयातकर्ता' बाट 'निर्यातकर्ता' मा रूपान्तरण हुनु हो। गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा मात्र प्राधिकरणले १७ अर्ब ४७ करोड १० लाख रुपैयाँ बराबरको बिजुली भारत निर्यात गरेको छ। भारतपछि अब बंगलादेशसँग पनि उर्जा व्यापार सुरु हुनुलाई प्राधिकरणले आफ्नो चार दशकको इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण कोसेढुङ्गा मानेको छ।

ऐतिहासिक समीक्षा गर्दै प्रतिवेदनले आगामी १० वर्षको रणनीति पनि प्रस्तुत गरेको छ। सन् २०३५ सम्ममा २८,५०० मेगावाट बिजुली उत्पादन गर्ने सरकारको लक्ष्यलाई पूरा गर्न प्राधिकरणले जलाशययुक्त आयोजना (दूधकोशी, माथिल्लो अरुण) र डिजिटल रूपान्तरणमा जोड दिएको छ।

अन्ततः ४१ वर्षको यो यात्रा केवल एक संस्थाको विकास मात्र नभई नेपालको समग्र आर्थिक र सामाजिक रूपान्तरणको ऐना बनेको छ। प्रतिवेदनले निष्कर्ष निकालेको छ– लोडसेडिङ मुक्त उज्यालो नेपालको जगमा अब समृद्ध नेपाल निर्माणको महान यात्रा सुरु भएको छ।