६४ वर्षीया चन्द्रिका श्रेष्ठ बाढी आएको दिनदेखि सम्पर्कविहीन थिइन्। परिवारले उनको मृत्यु भएको अनुमान गरिसकेको थियो। तर उद्धारमा खटिएको सशस्त्र प्रहरी टोलीले भग्नावशेषभित्रबाट आएको आवाज सुनेपछि खोजी गर्दा उनी घरको माथिल्लो तलामा जीवित अवस्थामा भेटिइन्।
Indian Express ले उनको उद्धारलाई ‘११औँ दिनको चमत्कार’कै रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। बाढीले चारतले घरलाई माटो, ढुंगा र भग्नावशेषले पुरे पनि उनी त्यसैभित्र जीवित रहेको पाइएको थियो। उद्धारपछि उनलाई हेलिकोप्टरमार्फत काठमाडौं ल्याइएको थियो।
AP ले पनि चिनियाँ नागरिक र नेपाली महिलाको उद्धारलाई एउटै रिपोर्टमा समेट्दै बाढी गएको १० दिनपछि दुई जना जीवित निकालिएको उल्लेख गरेको छ। AP का अनुसार यी उद्धारले अझै पनि भग्नावशेष तथा सुरुङभित्र मानिस जीवित रहेको सम्भावनालाई बलियो बनाएको छ।
सुरुङमा फसेका सयौँको अवस्था अझै अज्ञात
तर १० दिनपछि भएको सफल उद्धारले राहतसँगै अर्को गम्भीर प्रश्न पनि खडा गरेको छ—अझै कति मानिस जीवित छन्?
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा मात्रै करिब ९०० कामदार बेपत्ता रहेको अनुमान छ। तीमध्ये करिब ५०० जना सुरुङभित्र फसेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। बाढीले सुरुङका प्रवेशद्वारमा ठूलो परिमाणमा माटो, ढुंगा र भग्नावशेष थुपारेकाले उद्धार टोलीलाई भित्र पुग्न निकै कठिन भइरहेको छ।
The Guardian ले पनि रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनामा भूमिगत संरचनाभित्र फसेका कामदारको उद्धारमा केन्द्रित प्रयासबारे रिपोर्ट गरेको छ। त्यहाँ अझै मानिस जीवित रहेको विश्वासका आधारमा खोजी जारी राखिएको थियो।
Reuters का अनुसार रसुवागढी आयोजनाको एउटा भूमिगत कक्षमा ४६ जना कामदार फसेको हुन सक्ने र उनीहरू जीवितै रहेको उच्च सम्भावना रहेको अधिकारीहरूले बताएका थिए।
उद्धारको कठिनाइ पनि अन्तर्राष्ट्रिय समाचारको मुख्य विषय
विदेशी सञ्चारमाध्यमले उद्धारमा देखिएको कठिनाइलाई पनि विशेष रूपमा औँल्याएका छन्।
बाढीले सडक, पुल र सञ्चार संरचना भत्काएकाले उद्धार टोलीलाई घटनास्थलसम्म पुग्नै कठिन भएको छ। त्यसमा पहाडी भूगोल, लगातारको वर्षा, सुरुङमा थुप्रिएको माटो र ढुंगा तथा भारी उपकरणको अभावले काम थप जटिल बनाएको छ। AP ले नेपालको विपद् व्यवस्थापन क्षमतामाथि समेत प्रश्न उठाउँदै जलविद्युत् आयोजनाको निर्माणमा तीव्रता भए पनि सुरुङ उद्धारका लागि आवश्यक क्षमता पर्याप्त विकास नभएको विशेषज्ञहरूको भनाइ उद्धृत गरेको छ।
यसैकारण १० दिनपछि भएको उद्धारलाई केवल एउटा सफल अप्रेसनका रूपमा होइन, नेपालका लागि ठूलो मानवीय सन्देशका रूपमा पनि हेरिएको छ—‘बेपत्ता’ हुनु र ‘मृत’ हुनु एउटै कुरा होइन।
बाढीपछि उद्धारको नयाँ चरण
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको रिपोर्टिङ हेर्दा अब नेपालको उद्धार अभियानको स्वरूप पनि बदलिँदै गएको देखिन्छ। प्रारम्भिक चरणमा प्राथमिकता बाढीबाट तत्काल प्रभावित मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने थियो। अहिले भने सुरुङ, भग्नावशेष र भत्किएका संरचनाभित्र सम्भावित जीवित व्यक्तिको खोजीमा केन्द्रित अभियान चलिरहेको छ।
चिनियाँ कामदार १० दिनपछि सुरुङबाट जीवित निस्कनु र नेपाली महिला ११ दिनपछि भग्नावशेषबाट भेटिनुले यो खोजीलाई थप अर्थ दिएको छ।
अझ महत्वपूर्ण कुरा, यी घटनाले हजारौँ परिवारको आशा पनि पुनः जगाएको छ। बाढी आएको दिनदेखि आफन्तको अवस्थाबारे कुनै सूचना नपाएका परिवारका लागि सुरुङबाट आएको एउटा आवाज वा भग्नावशेषभित्र भेटिएको जीवनको संकेत नै उद्धारको सम्भावना बन्न पुगेको छ।
त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको पछिल्लो रिपोर्टिङको मूल सन्देश एउटै देखिन्छ—नेपालमा बाढीले ठूलो विनाश गरे पनि उद्धारको घडी अझै सकिएको छैन। १० दिनपछि भेटिएको जीवनले बाँकी बेपत्ताका लागि पनि खोजी जारी राख्नुपर्ने कारण दिएको छ।
रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा भएको यो विपत्तिले नेपालको विपद् उद्धार क्षमताको परीक्षा मात्रै लिएको छैन, हिमाली क्षेत्रमा जलवायुजन्य विपत्तिपछि मानिसलाई कति लामो समयसम्म जीवित उद्धार गर्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न पनि विश्वसामु उठाएको छ।
