सन् २०२५ मा ४.४ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गर्ने अनुमान गरिएको नेपालको अर्थतन्त्र आगामी वर्ष केही सुस्त हुने र सन् २०२७ मा सामान्य सुधारसहित ३.७ प्रतिशत पुग्ने आईएमएफको आँकलन छ। प्रतिवेदनको क्षेत्रीय आर्थिक परिदृश्यअनुसार नेपालको आर्थिक विस्तार दर क्षेत्रीय औसत तथा प्रमुख छिमेकी मुलुकहरूको तुलनामा निकै कमजोर देखिएको छ। यद्यपि, आन्तरिक उत्पादन सुस्त रहे पनि बाह्य क्षेत्र (चालू खाता सन्तुलन) र मूल्यवृद्धिको मोर्चामा भने नेपालको स्थिति निकै बलियो र सन्तुलित रहने देखिएको छ।
नेपालको समष्टिगत आर्थिक अवस्था : वृद्धि सुस्त, बाह्य क्षेत्र मजबुत
आईएमएफको प्रक्षेपण तालिका अनुसार नेपालको मुख्य आर्थिक सूचकहरूको अवस्था निम्नानुसार रहनेछ :
-
आर्थिक वृद्धिदर (Real GDP Growth) : सन् २०२५ मा ४.४ प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको नेपालको वृद्धिदर सन् २०२६ मा ०.८ प्रतिशत विन्दुले खुम्चिएर ३.६ प्रतिशतमा सीमित हुनेछ। सन् २०२७ मा भने झिनो सुधारसहित ३.७ प्रतिशत पुग्ने प्रक्षेपण छ। यसले नेपालको आन्तरिक आर्थिक गतिविधि अपेक्षित गतिमा चलायमान हुन अझै समय लाग्ने देखाउँछ।
-
उपभोक्ता मुद्रास्फीति (Consumer Prices) : मूल्यवृद्धिका क्षेत्रमा नेपाललाई आगामी वर्ष केही राहत मिल्ने देखिन्छ। सन् २०२५ मा ४.१ प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको औसत मुद्रास्फीति सन् २०२६ मा घटेर ३.१ प्रतिशतमा झर्नेछ। यद्यपि, सन् २०२७ मा भने मूल्यवृद्धि पुनः उकालो लागेर ५.८ प्रतिशत पुग्ने अनुमान गरिएको छ।
-
चालू खाता सन्तुलन (Current Account Balance) : बाह्य क्षेत्रतर्फ भने नेपालको चालू खाता निकै बलियो स्थितिमा रहनेछ। कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको अनुपातमा सन् २०२५ मा ६.६ प्रतिशत बचतमा रहने अनुमान गरिएको चालू खाता सन् २०२६ मा दोब्बरभन्दा बढीले विस्तार भई १३.९ प्रतिशत बचत मा पुग्ने प्रक्षेपण छ। यद्यपि, सन् २०२७ मा भने यो बचत खुम्चिएर जीडीपीको २.० प्रतिशतमा सीमित हुने आँकलन छ।
नेपाल समावेश रहेको ‘अन्य उदीयमान तथा विकासशील एसियाली समूह’ (Other Emerging and Developing Asia) को औसत वृद्धिदर सन् २०२६ मा ३.५ प्रतिशत रहने प्रक्षेपण गरिएको हुँदा नेपालको वृद्धि सो समूहको औसतभन्दा झिनो रूपमा मात्र माथि छ।
एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा ‘सबैभन्दा बढी’ र ‘सबैभन्दा कम’ परिदृश्य (सन् २०२६)
आईएमएफको तथ्याङ्क अनुसार सन् २०२६ का लागि एसिया–प्रशान्त क्षेत्रका मुलुकहरूमा आर्थिक सूचकहरूको चरम अवस्था (सबैभन्दा बढी र सबैभन्दा कम) निम्नानुसार छ :
-
आर्थिक वृद्धिदर (Real GDP Growth) :
-
सबैभन्दा बढी : ताइवान (१०.७ प्रतिशत) — सेमिकन्डक्टर र उच्च प्रविधि उद्योगको बलियो मागका कारण ताइवान सम्पूर्ण एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमै सबैभन्दा तीव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने अर्थतन्त्र बन्नेछ। यसपछि भियतनाम (८.४ प्रतिशत), भारत (७.० प्रतिशत) र भुटान (७.० प्रतिशत) रहेका छन्।
-
सबैभन्दा कम : सामोआ (०.४ प्रतिशत) — सामोआको वृद्धिदर यस क्षेत्रमै सबैभन्दा न्यून रहनेछ। यसपछि विकसित मुलुक जापान (०.७ प्रतिशत), माल्दिभ्स (१.० प्रतिशत), माइक्रोनेसिया (१.४ प्रतिशत) तथा अस्ट्रेलिया, फिजी र ब्रुनाई (समान १.९ प्रतिशत) कमजोर वृद्धि हुने मुलुकमा परेका छन्।
-
उपभोक्ता मुद्रास्फीति (महँगी) :
-
सबैभन्दा बढी : म्यानमार (२०.० प्रतिशत) — आन्तरिक द्वन्द्व र अस्थिरताका कारण म्यानमारमा महँगी यस क्षेत्रमै सबैभन्दा उच्च रहनेछ। यसपछि मंगोलिया (११.० प्रतिशत), लाओस (९.२ प्रतिशत) र बंगलादेश (८.७ प्रतिशत) उच्च मूल्यवृद्धि हुने मुलुकमा छन्।
-
सबैभन्दा कम : ब्रुनाई (०.८ प्रतिशत) — ब्रुनाईमा महँगी दर यस क्षेत्रमै सबैभन्दा न्यून रहनेछ। यसपछि चीन (१.० प्रतिशत), सामोआ (१.४ प्रतिशत), थाइल्यान्ड (२.१ प्रतिशत), जापान र ताइवान (समान २.० प्रतिशत) न्यून महँगी भएका मुलुकहरू हुन्।
-
चालू खाता सन्तुलन (जीडीपीको अनुपातमा) :
-
सबैभन्दा बढी बचत : मकाउ (३९.८ प्रतिशत) — मकाउको चालू खाता बचत सबैभन्दा उच्च रहनेछ। यसपछि ब्रुनाई (२३.७ प्रतिशत), ताइवान (२२.० प्रतिशत), दक्षिण कोरिया (१८.८ प्रतिशत), सिङ्गापुर (१६.७ प्रतिशत) र नेपाल (१३.९ प्रतिशत) उच्च बचत हुने अग्रणी मुलुकहरूको सूचीमा परेका छन्।
-
सबैभन्दा ठूलो घाटा : टिमोर-लेस्टे (-३८.५ प्रतिशत) — टिमोर-लेस्टेको चालू खाता घाटा जीडीपीको अनुपातमा सबैभन्दा गहिरो रहनेछ। यसपछि माल्दिभ्स (-१८.६ प्रतिशत), भुटान (-१६.३ प्रतिशत) र किरिबाती (-१६.१ प्रतिशत) चर्को घाटामा रहनेछन्।
-
बेरोजगारी दर (तथ्याङ्क उपलब्ध मुलुकहरूमध्ये) :
-
सबैभन्दा बढी : न्युजिल्यान्ड र फिलिपिन्स (समान ५.४ प्रतिशत) तथा चीन र मंगोलिया (समान ५.०–५.१ प्रतिशत)।
-
सबैभन्दा कम : थाइल्यान्ड (१.० प्रतिशत), मकाउ (१.७ प्रतिशत) तथा भियतनाम र सिङ्गापुर (समान २.१ प्रतिशत)।
दक्षिण एसियाली छिमेकीहरूको तुलना
दक्षिण एसियाका अन्य मुलुकहरूसँग तुलना गर्दा नेपालको आर्थिक वृद्धि मध्यम स्तरमा देखिए पनि प्रमुख अर्थतन्त्रहरूभन्दा निकै पछाडि छ :
-
भारत : विश्वकै तीव्र गतिको प्रमुख अर्थतन्त्रका रूपमा रहेको भारतले सन् २०२५ मा ७.८ प्रतिशतको विस्तार हासिल गर्ने अनुमान गरिएकोमा सन् २०२६ र २०२७ दुवै वर्ष समान ७.० प्रतिशत को दरले विस्तार हुनेछ। भारतको मुद्रास्फीति सन् २०२६ मा ५.० प्रतिशत र चालू खाता घाटा जीडीपीको १.५ प्रतिशत रहने प्रक्षेपण छ।
-
भुटान : दक्षिण एसियामा भुटानको वृद्धिदर निकै उत्साहजनक रहने देखिएको छ। सन् २०२५ मा ८.२ प्रतिशत वृद्धि हासिल गर्ने भुटानको वृद्धिदर सन् २०२६ मा ७.० प्रतिशत र २०२७ मा ६.९ प्रतिशत रहनेछ। यद्यपि, भुटानको चालू खाता घाटा भने जीडीपीको १६.३ प्रतिशतको उच्च विन्दुमा रहनेछ।
-
बंगलादेश : आर्थिक दबाब झेलिरहेको बंगलादेशको आर्थिक वृद्धिदर सन् २०२५ मा ३.५ प्रतिशत, सन् २०२६ मा ३.६ प्रतिशत (नेपाल बराबर) र सन् २०२७ मा ३.२ प्रतिशत रहने अनुमान छ। बंगलादेशमा मुद्रास्फीति सन् २०२६ मा ८.७ प्रतिशत र २०२७ मा १०.९ प्रतिशतको उच्च विन्दुमा रहनेछ।
-
श्रीलंका : आर्थिक संकटबाट सुधारतर्फ उन्मुख श्रीलंकाको वृद्धिदर सन् २०२५ मा ५.० प्रतिशत रहने अनुमान गरिएकोमा सन् २०२६ मा ४.० प्रतिशत र २०२७ मा ३.७ प्रतिशत रहनेछ।
-
माल्दिभ्स : पर्यटनमा निर्भर माल्दिभ्सको वृद्धिदरमा भने भारी गिरावट आउने देखिएको छ। सन् २०२५ मा ६.३ प्रतिशत विस्तार हुने अनुमान गरिएको माल्दिभ्सको अर्थतन्त्र सन् २०२६ मा जम्मा १.० प्रतिशत मा खुम्चिनेछ, जुन दक्षिण एसियामै सबैभन्दा कमजोर वृद्धि हो।
एसियाका उदीयमान र विकसित अर्थतन्त्रहरूको स्थिति
एसियाका प्रमुख उत्पादनमूलक र विकसित अर्थतन्त्रहरूको परिदृश्य निम्नानुसार छ :
-
भियतनाम : उत्पादन र निर्यातमा आक्रामक भियतनाम यस क्षेत्रकै तीव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने मुलुकहरूमध्ये पर्नेछ। भियतनामको वृद्धिदर सन् २०२५ मा ८.० प्रतिशत, सन् २०२६ मा ८.४ प्रतिशत र २०२७ मा ७.५ प्रतिशत रहने अनुमान छ।
-
चीन : विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र चीनको वृद्धिदर भने क्रमशः सुस्त हुने देखिएको छ। सन् २०२५ मा ५.० प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको चीनको वृद्धिदर सन् २०२६ मा ४.५ प्रतिशत र २०२७ मा ४.० प्रतिशतमा झर्नेछ। चीनमा मुद्रास्फीति न्यून (१.० प्रतिशत) रहनेछ।
-
दक्षिण कोरिया र जापान : कोरियाको वृद्धिदर सन् २०२५ को १.१ प्रतिशतबाट सुधार भई सन् २०२६ मा ३.३ प्रतिशत पुग्नेछ भने त्यहाँको चालू खाता बचत १८.८ प्रतिशत पुग्ने अनुमान छ। अर्कोतर्फ, जापानको आर्थिक विस्तार भने सन् २०२६ र २०२७ दुवै वर्ष जम्मा ०.७ प्रतिशत मा सीमित रहनेछ।
-
इन्डोनेसिया, मलेसिया र सिङ्गापुर : इन्डोनेसियाको वृद्धिदर सन् २०२६ मा ५.१ प्रतिशत, मलेसियाको ५.२ प्रतिशत र सिङ्गापुरको ५.० प्रतिशत रहने प्रक्षेपण छ।
समग्र क्षेत्रीय निष्कर्ष
आईएमएफको तथ्याङ्क अनुसार समग्र एसियाली क्षेत्रको औसत आर्थिक वृद्धिदर सन् २०२५ मा ५.० प्रतिशत, सन् २०२६ मा ४.८ प्रतिशत र सन् २०२७ मा ४.४ प्रतिशत रहनेछ। उदीयमान तथा विकासशील एसियाली मुलुकहरूको औसत वृद्धि सन् २०२६ मा ५.१ प्रतिशत रहनेछ।
यस पृष्ठभूमिमा नेपालको प्रक्षेपित ३.६ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिदर एसियाली औसत (४.८%) र विकासशील एसियाको औसत (५.१%) भन्दा निकै सुस्त हो। यद्यपि, उच्च चालू खाता बचत र घट्दो मुद्रास्फीतिका कारण बाह्य दबाब कम रहे पनि आन्तरिक उत्पादन, पूँजी निर्माण र रोजगारी सिर्जनामा नेपालले आगामी वर्षहरूमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकतालाई यस प्रतिवेदनले प्रस्ट पारेको छ।
