डेभिड गोल्डम्यान(सिएनएन)
आसन्न चुनावमा जान लागेका अमेरिकी मतदाताहरूका लागि महँगी र जीवनयापनको बढ्दो लागत सबैभन्दा मुख्य मुद्दा बनेको छ।

यद्यपि, अमेरिकी केन्द्रीय बैंक ‘फेडरल रिजर्भ’ ले निरन्तर कायम रहेको मुद्रास्फीतिको समस्यालाई स्वीकार गरे पनि तत्काल कुनै नीतिगत फेरबदल नगर्ने निर्णय लिएको छ। कम्तीमा आगामी ६ हप्ताका लागि यो नीति यथावत् रहने भएको छ। गत वर्ष उपभोक्ता मूल्य ३.७ प्रतिशतले बढेको थियो भनेफेडलेप्राथमिकता दिने मुद्रास्फीति सूचक अझै पनि केन्द्रीयबैंकको२ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा निकै माथि छ। यति हुँदाहुँदै पनि ब्याजदर स्थिर राख्ने निर्णयको बजारले पहिल्यै अपेक्षा गरेको थियो।

यसको मुख्य कारण ब्याजदर हेरफेर गर्नु एक अप्रशोधित औजार (ब्लन्ट इन्स्ट्रुमेन्ट) जस्तै हुनु हो, जसको गलत समय वा अनुचित प्रयोगले समग्र अर्थतन्त्रमै गम्भीर धक्का पुर्‍याउन सक्छ।

फेडका अध्यक्ष केभिन वार्शले पत्रकार सम्मेलनमा भने, “ब्याजदरको प्रभाव अर्थतन्त्रको हरेक कुनाकाप्चासम्म फैलिन्छ, यसले सबै क्षेत्रलाई असर गर्छ।”

तीन वर्षभन्दा लामो अन्तरालपछि केन्द्रीय बैंकले गत महिना मात्र पहिलो पटक ब्याजदर बढाएको थियो। त्यसैले, अर्को दर वृद्धि गरेर अर्थतन्त्रलाई पुनः दबाबमा पार्नुअघि अघिल्लो कदमले कस्तो असर गर्छ भनी केही समय पर्खेर हेर्न अधिकारीहरू चाहन्छन्।

“मूल्य स्थिरता कायम राख्नु र मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्नु कुनै क्यालेन्डरको मिति वा एउटा तथ्याङ्कमा मात्र भर पर्ने विषय होइन,” वार्शले भने, “हामीसँग स्पष्ट उद्देश्य र सही मौद्रिक नीति छ कि छैन भन्ने मुख्य कुरा हो।” गत सेप्टेम्बरमा दर बढाएपछि मुद्रास्फीतिसम्बन्धी बजारको अपेक्षामा आएको गिरावटबाट आफू उत्साहित भएको उनले बताए।

तर, नीतिगत स्थिरता रोजेर फेडले अर्को ठूलो जोखिम पनि मोलिरहेको छ। सन् २०२१ मा जस्तै फेडले फेरि उही गल्ती दोहोर्‍याउने खतरा छ, जब मुद्रास्फीति आफैँ हराएर जान्छ भन्ने गलत आकलन गरिएको थियो। तत्काल कदम नचाल्नु अहिलेका लागि विवेकपूर्ण देखिए पनि यसले गर्दा डिसेम्बरको बैठकमा अर्थतन्त्रलाई थेग्नै नसक्ने गरी कडा झट्का (ब्याजदर वृद्धि) दिनुपर्ने बाध्यता निम्तिन सक्छ।

फेडले किन ब्याजदर बढाएन?

१. श्रम तथा रोजगारी बजारको सुस्तता:
ब्याजदर बढ्दा व्यवसायहरूको ऋण लागत बढ्छ, जसले गर्दा नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने क्षमता घट्छ। अहिलेको अवस्थामा रोजगार बजारसँग खेलबाड गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। सेप्टेम्बरमा अमेरिकी अर्थतन्त्रमा मात्र २९,००० नयाँ रोजगारी थपिएको थियो, जुन प्रक्षेपणभन्दा निकै कम हो। पछिल्ला दुई महिनामा पनि रोजगारी वृद्धि अनुमानभन्दा ६०,००० ले कम भएको तथ्याङ्क छ।

श्रम बजार पूर्ण रूपमा धराशायी नभए पनि कमजोर अवस्थामा छ। बेरोजगारी दर ४.२ प्रतिशतमा रहे पनि अर्थशास्त्रीहरूले अहिलेको स्थितिलाई "नयाँ भर्ना पनि न्यून, निष्कासन पनि न्यून" भएको बजारका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। अर्थात्, काम गरिरहेकाहरूको जागिर तत्काल जोखिममा नभए पनि काम छोडेमा नयाँ जागिर पाउन निकै कठिन छ।

२. बन्ड बजारको दबाब:
फेडले अघिल्लो पटक दर बढाएपछि अमेरिकी ट्रेजरी बन्डको प्रतिफल (यील्ड) दशकौँ यताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको थियो। हाल यो केही घटेको भए पनि उच्च बन्ड प्रतिफलले ब्याजदर वृद्धिले जस्तै बजारलाई कस्ने र अर्थतन्त्रलाई सुस्त बनाउने काम गरिरहेको छ। यसले फेडलाई तत्काल दर नबढाउन केही राहत दिएको छ। फेडवाच टुलका अनुसार बजारले ९१ प्रतिशत सम्भावना ब्याजदर यथावत् रहनेमा देखेको थियो। यस्तोमा अचानक दर बढाएको भए बजारमा ठूलो उथलपुथल आउन सक्थ्यो।

३. चुनावको समय:
फेडको निर्णयमा आगामी चुनावको प्रभाव पनि परेको देखिन्छ। मिनियापोलिस फेडका पूर्व अध्यक्ष नारायण कोचरलाकोटाका अनुसार पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रत्यक्ष आलोचनाबाट जोगिन पनि फेडले चुनावअघि ब्याजदर बढाउन आनाकानी गरेको हुन सक्छ।

ब्याजदर यथावत् राख्नु किन गल्ती साबित हुन सक्छ?

१. 'क्षणिक' मुद्रास्फीतिको भ्रम दोहोरिने डर:
इरान युद्धका कारण उत्पन्न ऊर्जा सङ्कटजस्ता आपूर्तिजन्य झट्काहरूलाई सामान्यतया फेडले अस्थायी मान्ने गर्छ। तर कहिलेकाहीँ यस्ता आपूर्ति सङ्कटले अर्थतन्त्रलाई दीर्घकालीन समस्यामा धकेल्छन्।

कोरोना महामारीपछि पनि फेडले मुद्रास्फीतिलाई रुस-युक्रेन युद्ध र आपूर्ति अवरोधका कारण आएको "क्षणिक" समस्या ठानेको थियो। तर, पछि मुद्रास्फीति चार दशककै उच्च ९.१ प्रतिशत पुगेपछि फेडले ऐतिहासिक गतिमा लगातार तीन पटक ०.७५ प्रतिशतले दर बढाउन बाध्य हुनुपरेको थियो। अहिले पनि आवास, घरभाडा र सेवा क्षेत्रको मूल्यवृद्धि पुनः तीव्र बन्दै गएको छ, जसले मुद्रास्फीति फेरि भड्किने संकेत गर्छ।

२. एआई र डेटा सेन्टरको ऊर्जा माग:
डेटा सेन्टर तथा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) मा भइरहेको विशाल लगानीले अर्थतन्त्रलाई थप तताइरहेको छ। यसका कारण बिजुली, निर्माण सामग्री, दक्ष जनशक्ति र प्रविधि उपकरणहरूको मूल्य उच्च भएको छ।

३. भू-राजनीतिक तनाव र ऊर्जा सङ्कट:
इरानसँगको तनाव वा रुस-युक्रेन युद्ध थप चर्किँदा इन्धनको मूल्य फेरि आकाशिन सक्छ। ट्रम्प प्रशासनको पहलमा रुसी डिजेल आपूर्ति केही सहज भए पनि लामो समयसम्म ऊर्जा महँगो भइरहे फेड नियन्त्रण गुमाउने अवस्थामा पुग्न सक्छ।

निष्कर्ष:
ब्याजदर वृद्धिको असर अर्थतन्त्रमा बिस्तारै देखिन्छ (जस्तै तातो पानीमा रहेको भ्यागुतोलाई पानी उम्लिन लागेको ढिलो मात्र थाहा हुन्छ)। यदि आगामी दिनमा इन्धन र अन्य क्षेत्रको मूल्य अझ बढ्यो भने फेडले डिसेम्बरमा आधा प्रतिशत (०.५०%) सम्मको आक्रामक वृद्धि गर्नुपर्ने हुनसक्छ।

सन् २०२२ को लगातारको ब्याजदर वृद्धिले सेयर बजारलाई पछिल्लो वित्तीय सङ्कटपछिकै ठूलो गिरावटमा पुर्‍याएको थियो भने घरजग्गा बजार लगभग ठप्प पारेको थियो। इतिहास दोहोरिने यस्तो जोखिमपूर्ण दाउमा फेरि सहभागी हुन धेरैजसो अर्थशास्त्रीहरू तयार देखिँदैनन्।