यससँगै सन् २०२६ को सुरुदेखि हालसम्म भारतीय इक्विटी बजारबाट विदेशी लगानीकर्ताले निकालेको कुल रकम २ लाख ९५ हजार करोड रुपैयाँ अर्थात् २.९५ लाख करोड पुगेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उच्च रहनु, विश्वव्यापी ब्याजदरमा देखिएको दबाब तथा भारतीय कम्पनीहरूको त्रैमासिक वित्तीय नतिजाप्रति देखिएको अनिश्चिततालाई विदेशी लगानीकर्ताको निरन्तर बिक्रीको प्रमुख कारण मानिएको छ।
अक्टोबर महिनाको निकासी सेप्टेम्बरको तुलनामा केही कम भए पनि विदेशी लगानीकर्ताको भारतीय बजारप्रतिको कमजोर मनोभावना कायमै रहेको देखिन्छ। सेप्टेम्बरमा विदेशी लगानीकर्ताले भारतीय सेयर बजारबाट ३५ हजार ८६१ करोड भारतीय रुपैयाँ निकालेका थिए।
यसअघि जुलाईमा २० हजार २०० करोड रुपैयाँको खुद लगानी भित्रिएको थियो भने अगस्टमा २९ हजार ६३१ करोड रुपैयाँ भित्रिएको थियो। तर त्यसपछिका दुई महिनामा पुनः ठूलो परिमाणमा पुँजी बाहिरिएको हो।
अक्टोबरको अन्तिम साता भने लगानीकर्ताको मनस्थिति फेरियो
लगातारको बिक्री दबाबबीच अक्टोबरको अन्तिम साता विदेशी लगानीकर्ताको व्यवहारमा केही परिवर्तन देखिएको छ। अक्टोबर २६ देखि ३० सम्मको अवधिमा उनीहरूले भारतीय सेयर बजारमा ६ हजार ३०० करोड रुपैयाँको खुद लगानी गरेका छन्।
यसअघि अक्टोबर २३ मा समाप्त भएको सातामा विदेशी लगानीकर्ताले २ हजार ७०० करोड रुपैयाँको खुद बिक्री गरेका थिए।
अक्टोबर ३० मा समाप्त भएका पछिल्ला चार कारोबार दिनमध्ये तीन दिन विदेशी लगानीकर्ता खुद खरिदकर्ता बनेका थिए। यसले छोटो अवधिमा बजारप्रति उनीहरूको धारणा केही सकारात्मक बनेको संकेत गरेको छ। यद्यपि एक साताको खरिदारीलाई विदेशी पुँजी पुनः भारतीय बजारमा फर्किएको स्थायी संकेतका रूपमा लिन नसकिने बजार विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
घरेलु लगानीकर्ताले थामे बजारको दबाब
विदेशी लगानीकर्ताको ठूलो परिमाणको बिक्रीका बाबजुद भारतीय सेयर बजारमा घरेलु संस्थागत लगानीकर्ताले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
घरेलु संस्थागत लगानीकर्ता (डीआईआई) ले विदेशी लगानीकर्ताको बिक्रीबाट सिर्जना भएको दबाबलाई सन्तुलित बनाउन सहयोग गरेका छन्। यही समर्थनका कारण भारतीय सेयर बजारमा ठूलो गिरावटको दबाब कम भएको विश्लेषण गरिएको छ।
अक्टोबरको अन्तिम सातामा विदेशी लगानीकर्ताको खरिदारी बढेसँगै निफ्टी परिसूचक पुनः २३ हजार विन्दुमाथि पुगेको थियो।
बैंकिङबाट बिक्री, फार्मा र डिजिटल कम्पनीमा आकर्षण
अक्टोबर महिनामा विदेशी लगानीकर्ताले सबै क्षेत्रका कम्पनीमा समान व्यवहार गरेका छैनन्। उनीहरूले ठूला पुँजीकरण भएका बैंकिङ तथा वित्तीय क्षेत्रका कम्पनीमा बिक्री दबाब कायम राखेका छन्।
तर फार्मास्युटिकल, स्वास्थ्य सेवा तथा डिजिटल प्लेटफर्मसँग सम्बन्धित केही कम्पनीका सेयरमा भने खरिदारी बढाएका छन्। यसले विदेशी लगानीकर्ताले समग्र बजारबाट पुँजी बाहिर लगे पनि सम्भावना देखिएका निश्चित क्षेत्रमा लगानी केन्द्रित गरिरहेको संकेत गर्छ।
विदेशी लगानीकर्ताको निर्णयमा पाँच प्रमुख कारण
भारतीय सेयर बजारबाट विदेशी पुँजी बाहिरिनुमा अन्तर्राष्ट्रिय तथा घरेलु आर्थिक अवस्थाले प्रभाव पारेको देखिन्छ।
पहिलो, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उच्च रहँदा भारतको आयात खर्च बढ्ने, मुद्रास्फीतिमा दबाब पर्ने र कम्पनीहरूको नाफामा असर पर्ने जोखिम हुन्छ।
दोस्रो, अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल उच्च रहँदा विश्वव्यापी लगानीकर्ताका लागि अमेरिकी बजार तुलनात्मक रूपमा आकर्षक बन्न सक्छ। यसले भारतजस्ता उदीयमान बजारबाट पुँजी बाहिरिने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ।
तेस्रो, विदेशी लगानीकर्ताको बिक्रीका कारण भारतीय ठूला कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा आएको गिरावटले केही कम्पनीको मूल्यांकन आकर्षक बनेको छ। यसले पछिल्लो समयमा खरिदारी बढाउन सहयोग गरेको विश्लेषण छ।
चौथो, भारतको आर्थिक वृद्धिको सम्भावनाले विदेशी लगानीकर्ताको मनोभावनामा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।
पाँचौँ, विश्वव्यापी एआई क्षेत्रमा देखिएको लगानीको सुस्तीले पनि विदेशी लगानीकर्ताको पोर्टफोलियो व्यवस्थापन र विभिन्न बजारमा पुँजी बाँडफाँट गर्ने निर्णयलाई प्रभावित गरेको छ।
कच्चा तेल र अमेरिकी आर्थिक नीतिमा रहनेछ बजारको नजर
मीरा मनीका सहसंस्थापक आनन्द के. राठीका अनुसार अक्टोबरमा देखिएको ठूलो विदेशी बिक्रीले कच्चा तेलको मूल्य, विश्वव्यापी ब्याजदर र कम्पनीहरूको वित्तीय नतिजालाई लिएर लगानीकर्तामा रहेको अनिश्चितता प्रतिबिम्बित गर्छ।
त्यस्तै, जियोजित इन्भेस्टमेन्ट्सका प्रमुख लगानी रणनीतिकार भी.के. विजयकुमारका अनुसार भारतीय कम्पनीहरूको आकर्षक मूल्यांकन र अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (फेडरल रिजर्भ) को निर्णयले लगानीकर्ताको विश्वास बढाउन सहयोग गरेको छ।
बजाज ब्रोकिङका अनुसन्धान विभागका उपाध्यक्ष पवित्र मुखर्जीले विदेशी लगानीकर्ता पुनः खरिदतर्फ फर्किनु बजारका लागि सकारात्मक भए पनि कच्चा तेलको मूल्यले बजारको वृद्धिमा सीमा लगाउन सक्ने बताएका छन्।
आगामी दिनमा अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन, ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य, अमेरिका–इरान तथा रुस–युक्रेनबीचको भूराजनीतिक तनाव र भारतीय कम्पनीहरूको त्रैमासिक वित्तीय नतिजाले बजारको दिशा निर्धारणमा प्रभाव पार्ने देखिन्छ।
के हो एफपीआई र यसले सेयर बजारमा कसरी प्रभाव पार्छ?
एफपीआई अर्थात् फरेन पोर्टफोलियो इन्भेस्टमेन्ट भन्नाले विदेशी लगानीकर्ताले अर्को देशको सेयर, म्युचुअल फन्ड तथा ऋणपत्रमा गर्ने लगानीलाई बुझिन्छ।
विदेशी लगानीकर्ताले ठूलो परिमाणमा सेयर खरिद गर्दा बजारमा माग बढ्न सक्छ, जसले सेयर मूल्य र स्थानीय मुद्रालाई समेत समर्थन गर्न सक्छ। यसको विपरीत, उनीहरूले ठूलो रकम बाहिर लैजाँदा सेयर बजारमा बिक्री दबाब बढ्ने र स्थानीय मुद्रामा समेत अवमूल्यनको दबाब पर्न सक्ने अवस्था हुन्छ।
भारतीय सेयर बजारमा सन् २०२६ मा देखिएको ठूलो विदेशी पुँजी बहिर्गमनले उदीयमान बजारमा अन्तर्राष्ट्रिय ब्याजदर, कच्चा तेलको मूल्य र विश्वव्यापी लगानीकर्ताको मनोभावनाले पार्ने प्रभावलाई पुनः उजागर गरेको छ।
