१८ करोडको पुँजी, साढे ३ अर्ब ऋणात्मक नेटवर्थ; राष्ट्रिय जीवन बीमाको ८ अर्ब ४३ करोडको ‘अन्य सम्पत्तिमाथि’ गम्भीर प्रश्न

Nov 19, 2026 03:51 PM Merolagani



निजी जीवन बीमा कम्पनीहरू अर्बाैंको पुँजी र नाफासहित अघि बढिरहेका बेला सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी भने अस्तित्वकै वित्तीय चुनौतीसँग जुधिरहेको देखिएको छ। जम्मा १८ करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको कम्पनीको नेटवर्थ ३ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक छ।

कुल सम्पत्तिभन्दा दायित्व साढे ३ अर्ब रुपैयाँ बढी छ। त्यसमाथि, देशका १४ जीवन बीमा कम्पनीको कुल ‘अन्य सम्पत्ति’मध्ये ९०.३२ प्रतिशत अर्थात् ८ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ एउटै सरकारी कम्पनीमा थुप्रिएको छ। आखिर यो सम्पत्ति के हो, किन अन्य कम्पनीको तुलनामा यति अस्वाभाविक रूपमा ठूलो छ र यसको वास्तविक वित्तीय अवस्था के हो? कम्पनीको पछिल्लो वित्तीय विवरणले सरकार, व्यवस्थापन र बीमा नियामकमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार १४ जीवन बीमा कम्पनीको कुल सम्पत्ति १० खर्ब ७४ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। तर राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको कुल सम्पत्ति ७३ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ हुँदा कुल दायित्व ७७ अर्ब २ करोड रुपैयाँ नाघेको छ। अर्थात्, कम्पनीको दायित्व सम्पत्तिभन्दा ३ अर्ब ४६ करोड ७० लाख रुपैयाँ बढी छ।

१८ करोडको पुँजी, साढे ३ अर्बको ऋणात्मक नेटवर्थ

नेपाल बीमा प्राधिकरणले जीवन बीमा कम्पनीका लागि तोकेको न्यूनतम चुक्ता पुँजी ५ अर्ब रुपैयाँ हो। नेपालमा दर्ता भएका १२ निजी जीवन बीमा कम्पनीले उक्त पुँजी सीमा पूरा गरेका छन्। नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको चुक्ता पुँजी ९ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ र हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सको ९ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

तर सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको चुक्ता पुँजी जम्मा १८ करोड १० लाख २० हजार रुपैयाँ छ। यो ५ अर्ब रुपैयाँको न्यूनतम पुँजीको करिब ३.६२ प्रतिशत मात्रै हो।

कम्पनीको सञ्चित नोक्सानी ३ अर्ब ६८ करोड ८१ लाख ९२ हजार रुपैयाँ पुगेको छ। महाविपत्ति कोषमा ४ करोड १ लाख रुपैयाँभन्दा बढी रकम भए पनि सञ्चित नोक्सानीको भारका कारण कम्पनीको कुल इक्विटी ३ अर्ब ४६ करोड ७० लाख ६५ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक देखिएको छ।

वासलातअनुसार कम्पनीको कुल सम्पत्ति ७३ अर्ब ५६ करोड ६ लाख रुपैयाँ छ भने कुल दायित्व ७७ अर्ब २ करोड ७७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसले कम्पनीको पुँजी आधार कमजोर रहेको र विगतको सञ्चित नोक्सानीले वित्तीय संरचनामा ठूलो दबाब पारेको देखाउँछ।

उद्योगको ९०.३२ प्रतिशत ‘अन्य सम्पत्ति’ राष्ट्रिय जीवन बीमामै

राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको वासलातमा सबैभन्दा बढी प्रश्न उठाउने विषय ‘अन्य सम्पत्ति’ शीर्षक हो।

१४ जीवन बीमा कम्पनीको कुल अन्य सम्पत्ति ९ अर्ब ३३ करोड ४२ लाख ५२ हजार रुपैयाँ रहेकोमा राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको मात्रै ८ अर्ब ४३ करोड ११ लाख ६५ हजार रुपैयाँ छ। यो समग्र उद्योगको कुल अन्य सम्पत्तिको ९०.३२ प्रतिशत हो।

बाँकी १३ कम्पनीको कुल अन्य सम्पत्ति जम्मा ९० करोड ३० लाख ८७ हजार रुपैयाँ मात्रै छ।

तुलनात्मक रूपमा हेर्दा २ खर्ब ९२ अर्ब १० करोड रुपैयाँ कुल सम्पत्ति रहेको नेपाल लाइफको अन्य सम्पत्ति ३१ करोड ३५ लाख रुपैयाँ छ। १ खर्ब ५९ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ कुल सम्पत्ति रहेको एलआईसी नेपालको अन्य सम्पत्ति ६१ लाख ७१ हजार रुपैयाँ मात्रै छ।

त्यस्तै, १ खर्ब १६ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ कुल सम्पत्ति रहेको नेसनल लाइफको अन्य सम्पत्ति ५ करोड ३ लाख रुपैयाँ र १ खर्ब २ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ सम्पत्ति रहेको हिमालयन लाइफको अन्य सम्पत्ति २ करोड ८६ लाख रुपैयाँ छ।

राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको कुल सम्पत्तिको ११.४६ प्रतिशत हिस्सा अन्य सम्पत्तिमा देखिन्छ। कम्पनीको नगद तथा नगदसरह मौज्दात ७१ करोड ८५ लाख ८३ हजार रुपैयाँ मात्रै हुँदा अन्य सम्पत्तिको रकम नगद मौज्दातको करिब ११.७३ गुणा छ।

त्यस्तै, समग्र उद्योगको कुल अन्य दायित्व १४ अर्ब ४६ करोड ७६ लाख रुपैयाँमध्ये राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको मात्रै ५ अर्ब ५४ करोड ८१ लाख रुपैयाँ छ। यो कुल अन्य दायित्वको ३८.३५ प्रतिशत हो।

अन्य कम्पनीहरूले चालु कर सम्पत्ति, स्थगित कर, पुनर्बीमा सम्पत्ति, बीमा प्राप्ति तथा भुक्तानी, अन्य वित्तीय सम्पत्ति र दायित्वजस्ता शीर्षक छुट्टाछुट्टै देखाएका छन्। तर राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको वासलातमा यीमध्ये धेरै शीर्षकमा रकम उल्लेख छैन र ठूलो रकम अन्य सम्पत्ति तथा अन्य दायित्वमा देखिएको छ।

यसले लेखा वर्गीकरण, पुराना हिसाबको मिलान तथा सम्पत्तिको वास्तविक प्रकृतिबारे प्रश्न उठाउँछ। यद्यपि अन्य सम्पत्ति शीर्षकमा रकम देखिनु मात्रै त्यसमा अनियमितता भएको प्रमाण होइन। त्यसको विस्तृत विवरण र लेखापरीक्षणको निष्कर्ष सार्वजनिक भएपछि मात्रै वास्तविक अवस्था स्पष्ट हुनेछ।

१३ कम्पनी नाफामा, राष्ट्रिय जीवन बीमा २ करोड ३८ लाख घाटामा

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी २ करोड ३८ लाख १ हजार रुपैयाँ खुद नोक्सानीमा छ। कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी (ईपीएस) ऋणात्मक १३ रुपैयाँ १५ पैसा रहेको छ।

यसको विपरीत अन्य १३ जीवन बीमा संस्था नाफामा छन्। तीमध्ये नेपालमा दर्ता भएका १२ निजी कम्पनी र विदेशी कम्पनीको शाखाका रूपमा रहेको मेटलाइफ एलिकोसमेत छन्।

नाफाका आधारमा नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स ४६ करोड ५४ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफासहित अगाडि रहेको विवरणमा उल्लेख छ। यद्यपि उपलब्ध विवरणमा आईएमई लाइफको ५८ करोड ४२ लाख रुपैयाँ र रिलायबल नेपाल लाइफको ५८ करोड २६ लाख रुपैयाँ खुद नाफा उल्लेख भएकाले कम्पनीगत नाफाको क्रमसम्बन्धी तथ्यांकमा स्पष्टता आवश्यक देखिन्छ।

बीमाशुल्कको ८१ प्रतिशत बराबर दाबी भुक्तानी

राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ९ अर्ब ७७ करोड ३१ लाख रुपैयाँ कुल आर्जित बीमाशुल्क कमाएको छ। सोही अवधिमा कम्पनीले ७ अर्ब ९५ करोड ९ लाख रुपैयाँ कुल बीमा लाभ तथा दाबी भुक्तानी गरेको छ।

यसअनुसार कुल आर्जित बीमाशुल्कको करिब ८१.३६ प्रतिशत बराबर रकम दाबी तथा बीमा लाभ भुक्तानीमा गएको देखिन्छ।

कम्पनीको नगद तथा नगदसरह मौज्दात ७१ करोड ८५ लाख ८३ हजार रुपैयाँ मात्रै छ, जुन कुल सम्पत्तिको करिब ०.९८ प्रतिशत हो। कम्पनीको कुल लगानी ५६ अर्ब ८३ करोड २८ लाख रुपैयाँ र बीमितलाई प्रदान गरिएको कर्जा ७ अर्ब ५३ करोड ७९ लाख रुपैयाँ रहेको छ।

त्यस्तै, कम्पनीको कुल बीमा करार दायित्व ७१ अर्ब ४७ करोड ९५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। बीमितप्रतिको दीर्घकालीन दायित्व ठूलो रहेको अवस्थामा नगद मौज्दात, लगानीको तरलता र दाबी भुक्तानी व्यवस्थापन कम्पनीका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती हुन्।

तर बीमाशुल्कको तुलनामा दाबी भुक्तानीको अनुपात उच्च देखिँदैमा कम्पनी घाटामा जानुको एउटै कारण दाबी भुक्तानी हो भन्न मिल्दैन। लगानीबाट हुने आम्दानी, बीमा करार दायित्वमा परिवर्तन, सञ्चालन खर्च, कमिसन तथा अन्य आम्दानी–खर्चसमेत विश्लेषण गर्नुपर्छ।

सरकार र नियामकसँग उठेका तीन गम्भीर प्रश्न

राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको वित्तीय विवरणले सरकार, कम्पनी व्यवस्थापन र नेपाल बीमा प्राधिकरणसमक्ष केही महत्त्वपूर्ण प्रश्न खडा गरेको छ।

१. निजी जीवन बीमा कम्पनीहरूलाई न्यूनतम ५ अर्ब रुपैयाँ चुक्ता पुँजी पुर्‍याउन लगाइएको अवस्थामा सरकारी कम्पनीको चुक्ता पुँजी १८ करोड रुपैयाँमै सीमित रहनुको कारण के हो? कम्पनीको पुँजी वृद्धि गर्ने योजना र समयसीमा के छ?

२. वासलातमा देखिएको ८ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँको अन्य सम्पत्ति र ५ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँको अन्य दायित्व के–कस्ता शीर्षकबाट बनेका हुन्? तीमध्ये कति रकम असुल हुनसक्ने प्रकृतिका छन् र कति रकमको लेखा मिलान वा सम्भावित अपलेखन आवश्यक छ?

३. कुल सम्पत्तिभन्दा साढे ३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी दायित्व रहेको अवस्थामा ७१ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ बराबरको बीमा करार दायित्व सुरक्षित राख्न कम्पनीले कस्तो वित्तीय योजना बनाएको छ? मुख्य सेयरधनी नेपाल सरकार र अर्थ मन्त्रालयले पुँजी थप गर्ने वा पुनर्संरचना गर्ने विषयमा के योजना बनाएका छन्?

बीमितको विश्वास जोगाउन वित्तीय पारदर्शिता आवश्यक

जीवन बीमा कम्पनीको वित्तीय अवस्था सेयरधनीको नाफा–नोक्सानीसँग मात्रै जोडिएको हुँदैन। यसमा लाखौँ बीमितको दीर्घकालीन बचत, बीमा दाबी र भविष्यमा भुक्तानी गर्नुपर्ने दायित्वसमेत जोडिएको हुन्छ।

राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको कुल सम्पत्ति ७३ अर्बभन्दा बढी हुनु र बीमा करार दायित्व ७१ अर्बभन्दा बढी रहनुले कम्पनीसँग ठूलो बीमा व्यवसाय रहेको देखाउँछ। तर ऋणात्मक नेटवर्थ, न्यून चुक्ता पुँजी र वासलातमा अन्य सम्पत्ति तथा दायित्वको ठूलो हिस्सा देखिनुले वित्तीय पारदर्शिता र जोखिम व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।

कम्पनी व्यवस्थापनले अन्य सम्पत्ति तथा दायित्वको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गर्ने, पुराना हिसाबको मिलान गर्ने, पुँजी वृद्धि योजना स्पष्ट पार्ने र दाबी भुक्तानी क्षमताबारे बीमितलाई विश्वस्त पार्ने काम गर्नुपर्ने देखिन्छ। नेपाल बीमा प्राधिकरणले पनि कम्पनीको वित्तीय अवस्थाको नियामकीय अनुगमन र सुधार योजनाबारे स्पष्ट धारणा सार्वजनिक गर्नु आवश्यक छ।

 




सुनचाँदीको मूल्यमा भारी गिरावट

Nov 18, 2026 10:46 AM

नेपाली बजारमा मंसिर २ गते, बुधबार पनि सुन र चाँदी दुवैको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज एकैदिन सुनको मूल्य प्रतितोला ६ हजार ३०० रुपैयाँले घटेको हो।