यस प्रक्रियासँगै कम्पनीको बजार मूल्याङ्कन अपेक्षा गरिएभन्दा बढी अर्थात् १.७५ ट्रिलियन (१७ खर्ब ५० अर्ब) अमेरिकी डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ। यस सार्वजनिक निष्कासनसँगै कम्पनीका प्रमुख एलोन मस्क विश्वकै पहिलो 'ट्रिलियनियर' (खर्बपति) बन्ने दौडमा थप नजिकिएका छन्।
प्रतिशेयर मूल्य १३५ डलर प्रस्ताव
अमेरिकी धितोपत्र तथा विनिमय आयोग (SEC) मा पेस गरिएको विवरण अनुसार, स्पेसएक्सले आफ्नो प्रतिशेयर मूल्य १३५ डलर (करिब १०० पाउन्ड) प्रस्ताव गरेको छ। यस आधारमा कम्पनीको कुल बजार मूल्याङ्कन करिब १.७५ ट्रिलियन डलर पुग्ने देखिन्छ।
शेयर बजारमा सूचीकृत हुनु अगावै यसरी निश्चित मूल्य सार्वजनिक गर्नुलाई बजार विश्लेषकहरूले एउटा दुर्लभ कदमका रूपमा लिएका छन्। यो नयाँ मूल्याङ्कन यस वर्षको सुरुवातमै आकलन गरिएको १.२५ ट्रिलियन डलरको तुलनामा ठूलो वृद्धि हो। यद्यपि, कम्पनीले प्रस्ताव गरेको मूल्यमै शेयर बिक्री हुने ग्यारेन्टी भने हुँदैन। अन्तिम मूल्य लगानीकर्ताहरूको माग र बजारको अवस्थामा निर्भर हुने भएकाले यो मूल्य थपघट हुन सक्छ।
अनौठो र दुर्लभ कदम
स्पेसएक्सले खुला बजारमा कारोबार सुरु हुनुभन्दा झन्डै एक हप्ता अगाडि नै आफ्नो सम्भावित शेयर मूल्य सार्वजनिक गरेको छ। जुन धितोपत्र बजारको सामान्य प्रचलन विपरीत मानिन्छ। सामान्यतया, कम्पनीहरूले बजारमा कारोबार सुरु हुनुभन्दा ठीक अघिल्लो दिन मात्र आफ्नो अन्तिम मूल्य घोषणा गर्ने गर्दछन्।
स्पेसएक्स आगामी जुन १२ मा नास्डाक (Nasdaq) स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत हुने तयारीमा छ। यस आईपीओमार्फत कम्पनीले ७५ अर्ब डलर संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। जुन इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो आईपीओ आकारमध्ये एक हुनेछ। यदि शेयर अपेक्षित १३५ डलर वा सोभन्दा बढी मूल्यमा बिक्री भएमा, स्पेसएक्स तत्कालै विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान् कम्पनीहरूको सूचीमा स्थापित हुनेछ। कम्पनीमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी मतदान अधिकार (Voting rights) र उल्लेख्य शेयर नियन्त्रण गर्ने मस्क, संसारकै पहिलो खर्बपति (Trillionaire) बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
जोखिम र चुनौतीहरू
यद्यपि, बजारमा यो सफलता सुनिश्चित भने छैन। पूँजी बजार अनुसन्धान संस्था 'डिलोजिक' (Dealogic) को तथ्याङ्क अनुसार, विगत ३० वर्षमा सार्वजनिक भएका करिब आधा कम्पनीहरूको शेयर मूल्य सूचीकृत भएपछि घटेको पाइएको छ। मर्जरमार्केटका इक्विटी पूँजी बजार अनुसन्धान प्रमुख शमूएल केरका अनुसार, "यो मूल्याङ्कन निकै महत्त्वाकांक्षी र उच्च छ।" उनले थपे, "स्पेसएक्सले आफ्नो बिक्री र आम्दानीको तुलनामा निर्धारण गरेको यो मूल्य अनुपात, बजारका चर्चित 'म्याग ७' (Magnificent 7) कम्पनीहरू—अल्फाबेट, अमेजन, एप्पल, मेटा, एनभिडिया, माइक्रोसफ्ट र मस्ककै अर्को कम्पनी टेस्ला—को तुलनामा पनि निकै बढी छ। तर लगानीकर्ताहरूले स्पेसएक्सलाई वर्तमान आम्दानीभन्दा पनि यसको भविष्यको विशाल सम्भावना र राजस्वका आधारमा हेरिरहेका छन्, त्यसैले उनीहरू यसमा लगानी गर्न इच्छुक देखिएका छन्।"
अन्तरिक्ष र चन्द्रमामा डाटा सेन्टरको योजना
गत वर्ष स्पेसएक्सले १८.६ अर्ब डलर राजस्व संकलन गरे पनि ४.९ अर्ब डलरको खुद नोक्सानी बेहोरेको थियो। यस वर्षको पहिलो त्रैमासिकमा पनि कम्पनीले ४.७ अर्ब डलरको बिक्री गर्दा ४.३ अर्ब डलर नोक्सानी खेपेको विवरण छ। कम्पनीसँग १०२ अर्ब डलर बराबरको सम्पत्ति (रकेट र अन्य उपकरण) भए तापनि ६०.५ अर्ब डलरको ऋण दायित्व पनि छ।
अन्तरिक्ष अन्वेषणका अतिरिक्त कम्पनीले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI), सामाजिक सञ्जाल, स्याटेलाइट इन्टरनेट (स्टारलिंक) र डाटा सेन्टरहरूमा ठूलो लगानी गरिरहेको छ। यस वर्षको सुरुमा स्पेसएक्सले मस्ककै अर्को एआई कम्पनी 'xAI' लाई आफूमा गाभेको थियो। जुन यसको 'ग्रोक' (Grok) च्याटबटका लागि परिचित छ। 'xAI' ले पहिले ट्विटरका रूपमा चिनिने 'X' प्लेटफर्मको डेटा प्रयोग गरेर आफ्नो मोडेललाई तालिम दिँदै आएको छ।
पृथ्वीमा जमिन र स्रोतको अभाव हुँदै गएकाले, भविष्यमा एआईलाई आवश्यक पर्ने विशाल कम्प्युटिङ शक्ति र पूर्वाधार अन्तरिक्षमा निर्माण गर्नु उपयुक्त हुने मस्कको बुझाइ छ। उनले एआई स्याटेलाइटहरू प्रक्षेपण गर्ने र भविष्यमा अन्तरिक्ष कक्षमै 'डाटा सेन्टर' हरू स्थापना गर्ने महत्त्वाकांक्षी योजना अघि सारेका छन्। अमेरिकी भेन्चर क्यापिटल कम्पनी 'सिट्रिन भेन्चर पार्टनर्स' की प्रबन्ध साझेदार रुथ फक्स-ब्लेडरले स्पेसएक्सका यी परियोजनाहरू अत्यन्तै लोभलाग्दा र भविष्योन्मुख रहेको बताएकी छन्।
