औद्योगिक क्रान्तिको समयमा विशाल कारखानाहरूको अवधारणा आएको थियो। तर, वर्तमान 'एआई (AI) क्रान्ति' ले "एक-व्यक्ति कम्पनी" (One-person companies) को नयाँ युग सुरु गरिदिएको छ। 

सन् २०२३ देखि २०२५ को बीचमा एक्लै व्यक्तिले सञ्चालन गर्ने कम्पनीहरूको सङ्ख्यामा तीव्र वृद्धि देखिएको छ। जसले गर्दा परम्परागत रोजगारीका अवसरहरू भने घट्दै गएका छन्।

पेमेन्ट गेटवे कम्पनी 'स्ट्राइप' (Stripe) को विश्लेषण अनुसार, अमेरिकामा १० मिलियन डलर (करिब १ अर्ब ३३ करोड नेपाली रुपैयाँ) सम्म वार्षिक राजस्व भएका 'एक-व्यक्ति कम्पनी'को सङ्ख्या दुई वर्षमा दोब्बर भएको छ। त्यस्तै, १० मिलियन डलरभन्दा बढी आम्दानी गर्ने एकल कम्पनीहरू तीन गुणाले बढेका छन्। स्ट्राइपका प्रमुख अर्थशास्त्री एर्नी टेडेस्चीका अनुसार, एआई अचेल उद्यमीहरूका लागि एक "भरपर्दो व्यावसायिक साझेदार" साबित भएको छ।

बेन ब्रोकाउ: कर्मचारी बिना नै १० हजार ग्राहक

अमेरिकाका ४० वर्षीय बेन ब्रोकाउले गत डिसेम्बरमा उद्यमीहरूका लागि एआई उपकरण निर्माण गर्ने कम्पनी सुरु गरे। कुनै पनि कर्मचारी बिना नै उनले ८ महिनामा १० हजारभन्दा बढी ग्राहक बनाएका छन्। यस वर्ष उनको कम्पनीको राजस्व करिब २ अर्ब नेपाली रुपैयाँ पुग्ने अनुमान छ। उनले लगानीकर्ताहरूबाट समेत ठुलो रकम जुटाउन सफल भएका छन्।

प्राविधिक क्षेत्रमा उत्साह, रोजगारीमा गिरावट

बैंक अफ अमेरिका इन्स्टिच्युटकी अर्थशास्त्री टेलर बोलीका अनुसार सूचना प्रविधि क्षेत्रमा नयाँ व्यावसायिक आवेदनहरू एक वर्षमै ४५% ले बढेका छन्, जुन अन्य सबै क्षेत्रको तुलनामा उच्च हो। तर, रोचक कुरा के छ भने, कर्मचारी भर्ना गर्ने दर भने यसै क्षेत्रमा सबैभन्दा तीव्र गतिमा घटिरहेको छ।

चुनौती: आइडिया चोरी हुने डर

फ्लोरिडामा 'क्रेडिट-कार्ड बेनिफिट एप' चलाइरहेका ४० वर्षीय ट्रोय जोनस्टनले महिनाको झन्डै ४० लाख नेपाली रुपैयाँ नाफा कमाइरहेका छन्। उनी भन्छन्, "एआईले सबैको हातमा शक्तिशाली 'एक्सक्यालिबर' तरवार थमाइदिएको छ। यसको अर्थ, अब जोसुकैले पनि सजिलै अरूको व्यापारिक आइडिया नक्कल गर्न सक्छन्।"

सफलताको कथा: क्लेयर भो र १००,००० प्रयोगकर्ता

४१ वर्षीया क्लेयर भोलेले सन् २०२३ मा न्यूनतम लागतमा एउटा डकुमेन्टेसन एप सुरु गरिन्। पहिलो ९ महिना एक्लै काम गरेपछि उनले हालै एक जना इन्जिनियरलाई काममा राखेकी छिन्। हाल उनको एपमा करिब १ लाख प्रयोगकर्ता छन् र यस वर्ष १० करोड रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाउने उनको प्रक्षेपण छ।

अध्ययनका मुख्य तथ्यहरू:

• कर्मचारीमा कटौती: हार्वर्ड बिजनेस स्कूलका प्राध्यापक रेम्ब्रान्ट कोनिङको अध्ययनले एआई-केन्द्रित कम्पनीहरूमा अन्यको तुलनामा औसत २५% कम कर्मचारी हुने गरेको देखाएको छ।

• प्रतिस्पर्धा उच्च: सान फ्रान्सिस्कोका एकल संस्थापक जुलियन विजरले जुन महिनामा केवल १० वटा रिक्त पदका लागि ४,५०० आवेदन प्राप्त गरे, जुन अघिल्लो महिनाको तुलनामा ५ गुणा बढी हो।

• असफलताको जोखिम: एकल व्यवसाय सधैँ सफल हुँदैनन्। ३९ वर्षीय समीर अहमदले २० वर्षको जागिर छाडेर सुरु गरेको 'कोचिङ-कन्सल्टिङ' व्यवसाय केही महिनामै बन्द गर्नुपर्यो।

एआईले मानिसलाई एक्लै ठुलो साम्राज्य खडा गर्ने शक्ति त दिएको छ, तर यसले बजारमा प्रतिस्पर्धा र अस्थिरता पनि उत्तिकै बढाएको विज्ञहरूको भनाइ छ।