दशैं नेपालीको सबैभन्दा ठूलो चाडमध्ये एक हो । यो पर्वमा नयाँ लुगा लगाउने, मीठोमसिनो खाने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र घरपरिवारसँग रमाइलो गर्ने परम्परा छ ।

यही अवसरमा धेरै नेपालीले आफ्नो घर सफा गर्ने, भित्तामा कमेरो पोत्ने, रातो माटोले लिपपोत गर्ने तथा झ्यालढोकामा नयाँ रङ लगाएर घरलाई चिटिक्क पार्ने गर्छन् । वर्षभरि थन्किएका घरायसी काम सम्पन्न गर्ने र घरलाई नयाँ स्वरूप दिने समयका रूपमा पनि दशैंलाई लिने गरिन्छ ।

गाउँघरमा घरको भित्तामा कमेरो पोत्ने र रातो माटोले आँगन तथा भुइँ लिप्ने परम्परा अझै कायम छ । सहरी क्षेत्रमा भने भित्तामा पेन्ट लगाउने, ढोका–झ्यालमा इनामेल रङ प्रयोग गर्ने तथा घरको बाहिरी भागलाई आकर्षक बनाउने चलन बढ्दो छ । नयाँ घर निर्माण गरेका हुन् वा पुरानै घरमा बस्दै आएका, दशैंअघि घरको रङरोगन गर्ने नेपालीको संख्या उल्लेख्य हुने गर्छ ।

C7#

यही चाडपर्वको मौसमलाई लक्षित गर्दै घर रंग्याउन प्रयोग हुने पेन्ट्स तथा चुना आयातमा पनि करोडौँ रुपैयाँ खर्च हुने गरेको छ । भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को साउन र भदौ महिनाको तथ्यांकअनुसार दुई महिनामा मात्रै ९ करोड ३५ लाख रुपैयाँ बराबरको विभिन्न प्रकारका पेन्ट्स तथा चुना नेपाल भित्रिएको छ । यसले दशैंअघि घर सजाउने तयारीसँगै निर्माण तथा रङरोगनमा प्रयोग हुने सामग्रीको आयात पनि उल्लेख्य रहेको देखाउँछ ।

दुई महिनामै ९ करोडभन्दा बढीको आयात

भन्सार विभागको विवरणअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा ५ करोड ४३ लाख रुपैयाँ बराबरको विभिन्न प्रकृतिका रङ अर्थात् पेन्ट्स आयात भएको छ । त्यस्तै, घर पोत्न तथा अन्य प्रयोजनमा प्रयोग हुने ३ करोड ९२ लाख रुपैयाँ बराबरको चुना आयात भएको छ ।

यसरी हेर्दा दुई महिनाको अवधिमा पेन्ट्स र चुनाको आयातमा मात्रै ९ करोड ३५ लाख रुपैयाँ खर्च भएको देखिन्छ । कुल आयातमध्ये पेन्ट्सको हिस्सा करिब ५८ प्रतिशत र चुनाको हिस्सा करिब ४२ प्रतिशत रहेको छ ।

दशैंअघि घरको रङरोगन गर्ने प्रचलनले बजारमा पेन्ट्स तथा चुनाको माग बढाउने गर्छ । घरका भित्ता, छत, ढोका, झ्याल, पर्खाल तथा अन्य संरचनामा रङ लगाउनुपर्ने भएकाले यो समयमा यस्ता सामग्रीको कारोबारले गति लिने गर्छ । यद्यपि, साउन र भदौको आयातलाई दशैंको मागकै परिणाम भनेर निश्चित गर्न भने थप महिनाको तथ्यांक र बजारको कारोबारसम्बन्धी विवरण आवश्यक हुन्छ ।

कमेरो र रातो माटोदेखि आधुनिक पेन्ट्ससम्म

नेपाली समाजमा दशैंका लागि घर सजाउने चलन पुरानो हो । पहिले घरका भित्तामा कमेरो पोत्ने, रातो माटोले लिपपोत गर्ने र आँगन सफा गरेर घरलाई आकर्षक बनाउने गरिन्थ्यो । घरको सरसफाइ र लिपपोतलाई चाडपर्वको तयारीकै एउटा महत्त्वपूर्ण काम मानिन्थ्यो ।

समयसँगै घर निर्माणको शैली, सामग्री र सजावटका तरिका पनि परिवर्तन भएका छन् । अहिले इँटा, सिमेन्ट र कंक्रिटबाट बनेका घर तथा भवनमा विभिन्न प्रकारका पेन्ट्स प्रयोग गर्ने चलन व्यापक छ । घरको भित्री भागमा हल्का रङ, बाहिरी भित्तामा मौसम प्रतिरोधी पेन्ट्स तथा ढोका र झ्यालमा टिकाउ इनामेल लगाउने प्रचलन बढेको छ ।

घरलाई आकर्षक देखाउन मात्रै नभई भित्ताको सतह संरक्षण गर्न, धुलो तथा चिस्यानको प्रभाव कम गर्न र संरचनाको सरसफाइ सहज बनाउन पनि उपयुक्त रङको प्रयोग गरिन्छ । त्यसैले पेन्ट्सको माग घर सजाउने चाडपर्वको चलनसँग मात्रै नभई घर निर्माण, मर्मत सम्भार र सहरीकरणसँग पनि जोडिएको छ ।

चाडपर्वमा रङरोगनको चहलपहल

दशैं आउनुअघि घर सफा गर्ने,भित्तामा रङ लगाउने र बिग्रिएका संरचना मर्मत गर्ने कामले धेरै घरपरिवारलाई व्यस्त बनाउँछ । कतिपयले पुरानो घरलाई नयाँ स्वरूप दिन रङ परिवर्तन गर्छन् भने कतिपयले नयाँ घरमा पहिलोपटक पेन्ट्स लगाउने गर्छन् । घरको बाहिरी स्वरूप आकर्षक बनाउन रङको छनोटमा समेत विशेष ध्यान दिने गरिएको छ ।

यस्तो गतिविधिले पेन्ट्स तथा चुना बिक्री गर्ने पसल, निर्माण सामग्रीका वितरक र रङरोगनको काम गर्ने श्रमिकको व्यस्तता पनि बढाउन सक्छ । घरधनीले रङ तथा अन्य सामग्री खरिद गर्दा त्यसको गुणस्तर, मूल्य र टिकाउपनलाई प्राथमिकता दिने गर्छन् ।

तर, यसवर्ष दशैंअघि पेन्ट्सको बिक्री कति बढेको छ, गत वर्षको तुलनामा कारोबारमा कस्तो परिवर्तन आएको छ र आयातित सामग्रीमध्ये कति हिस्सा घरको रङरोगनमा प्रयोग हुन्छ भन्ने विषयमा छुट्टै बजार तथ्यांक आवश्यक हुन्छ । भन्सारको आयात विवरणले देशमा भित्रिएको सामग्रीको मूल्य देखाए पनि खुद्रा बिक्री र अन्तिम उपभोगको सम्पूर्ण चित्र भने प्रस्तुत गर्दैन ।

घर सजाउने खर्चमा आयातको हिस्सा

नेपालमा घर निर्माण तथा सजावटका लागि विभिन्न प्रकारका रङ र चुना प्रयोग हुँदै आएका छन् । स्थानीय बजारमा बिक्री हुने सामग्रीमध्ये स्वदेशमा उत्पादित र आयातित दुवै प्रकारका उत्पादन हुन सक्छन् । आयातको तथ्यांकले विदेशी उत्पादनमा भएको खर्च देखाउँछ, तर यसले नेपाली बजारमा उपलब्ध कुल पेन्ट्स तथा चुनाको आकारलाई मात्रै प्रतिनिधित्व गर्दैन ।

दुई महिनामा ९ करोड ३५ लाख रुपैयाँ बराबरका यी सामग्री आयात हुनु घर सजावट तथा निर्माणसम्बन्धी बजारको एउटा पक्ष हो । यसमा दशैंअघि हुने रङरोगनका साथै अन्य निर्माण आयोजना, नियमित मर्मतसम्भार र व्यावसायिक भवनमा प्रयोग हुने सामग्री पनि समावेश हुन सक्छन् ।

दशैंको तयारीसँगै घरलाई नयाँ स्वरूप दिने नेपालीको परम्परा निरन्तर छ । पहिले कमेरो र रातो माटोले घर सजाउने चलन अहिले आधुनिक पेन्ट्स र विभिन्न रङको प्रयोगसम्म विस्तार भएको छ । यही परिवर्तनले घर सजावटको शैलीसँगै त्यसमा प्रयोग हुने सामग्रीको बजारलाई पनि फराकिलो बनाएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा पेन्ट्स तथा चुनाको आयातमा भएको खर्चले यस बजारको आकारबारे संकेत गरेको छ । आगामी महिनाको आयात विवरण र दशैं–तिहारको खुद्रा कारोबारले भने चाडपर्वका कारण रङरोगन सामग्रीको मागमा कति वृद्धि हुन्छ भन्ने थप स्पष्ट पार्नेछ ।