आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को अन्त्यसम्म ४० अर्ब ८२ करोड ९१ लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो लगानी आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्ममा बढेर ५५ अर्ब १९ करोड ३३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यस अवधिमा बीमा कम्पनीहरूले सूचीकृत साधारण शेयरमा थप १४ अर्ब ३६ करोड ४२ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन्।
बीमा कम्पनीहरूको यो लगानीले नेपालको पूँजी बजारमा संस्थागत लगानीकर्ताका रूपमा बीमा क्षेत्रको उपस्थिति ठूलो रहेको देखाउँछ। विशेषगरी दीर्घकालीन दायित्व भएका जीवन बीमा कम्पनीहरूको साधारण शेयरमा ठूलो रकम परिचालन भएको छ।
जीवन बीमकको लगानी ४४ अर्बभन्दा बढी
साधारण शेयरमा लगानी गर्ने बीमा क्षेत्रमध्ये जीवन बीमा कम्पनीहरू सबैभन्दा अगाडि छन्। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्म जीवन बीमकले सूचीकृत साधारण शेयरमा ४४ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ लगानी गरेका छन्। अघिल्लो वर्ष यस्तो लगानी ३० अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ थियो।
एक वर्षमा जीवन बीमा कम्पनीहरूको साधारण शेयर लगानी करिब १३ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँले बढेको छ। समग्र बीमा क्षेत्रको साधारण शेयर लगानीमा जीवन बीमकको हिस्सा ८०.६ प्रतिशत पुगेको छ।
जीवन बीमा कम्पनीहरूको लगानी ठूलो हुनुमा उनीहरूको कुल लगानीको आकार पनि प्रमुख कारण हो। बीमितबाट संकलित प्रिमियमबाट बनेको कोषलाई नियामकीय व्यवस्थाभित्र विभिन्न क्षेत्रमा परिचालन गर्नुपर्ने भएकाले जीवन बीमकहरू पूँजी बजारका महत्त्वपूर्ण संस्थागत लगानीकर्ता बनेका छन्।
कुन जीवन बीमा कम्पनीको लगानी कति?
जीवन बीमा कम्पनीमध्ये हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्स, नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स र सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सको साधारण शेयर लगानी ठूलो छ।
प्रस्तुत विवरणअनुसार हिमालयन लाइफको साधारण शेयरमा १० अर्ब १० करोड रुपैयाँ, नेपाल लाइफको ६ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ र सूर्यज्योति लाइफको ५ अर्ब १८ करोड रुपैयाँ लगानी छ। नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्सको ३ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ र लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेसन (नेपाल) को ३ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ लगानी रहेको छ।
त्यसैगरी, आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्सको साधारण शेयर लगानी ३ अर्ब १ करोड रुपैयाँ र रिलायबल नेपाल लाइफको २ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। प्रभु महालक्ष्मी लाइफले २ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ र सानिमा रिलायन्स लाइफले २ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ लगानी गरेका छन्।
यी तथ्यांकले साधारण शेयरमा लगानीको आकार कम्पनीअनुसार फरक रहेको देखाउँछन्। तर ठूलो रकम लगानी गरेको कम्पनीको लगानी जोखिम पनि अनिवार्य रूपमा बढी हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। त्यसका लागि कम्पनीको कुल लगानी, शेयर पोर्टफोलियोको विविधता र लगानीको मूल्यांकन आधारसमेत हेर्नुपर्छ।
नयाँ जीवन बीमकको शेयर लगानी तीव्र गतिमा बढ्दै
एक वर्षको तुलनामा केही जीवन बीमा कम्पनीको साधारण शेयर लगानीमा उच्च वृद्धि देखिएको छ।
सानिमा रिलायन्स लाइफको लगानी ९९ करोड रुपैयाँबाट बढेर २ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। नेशनल लाइफको लगानी १ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँबाट बढेर ३ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ र आइएमई लाइफको लगानी १ अर्ब २२ करोड रुपैयाँबाट बढेर ३ अर्ब १ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
प्रभु महालक्ष्मी लाइफको साधारण शेयर लगानी १ अर्ब १५ करोड रुपैयाँबाट बढेर २ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने रिलायबल नेपाल लाइफको लगानी १ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँबाट बढेर २ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
सूर्यज्योति लाइफको लगानी २ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँबाट बढेर ५ अर्ब १८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। नेपाल लाइफको लगानी पनि ४ अर्ब रुपैयाँबाट बढेर ६ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
यसको विपरीत हिमालयन लाइफको साधारण शेयर लगानी अघिल्लो वर्षको १० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँबाट घटेर १० अर्ब १० करोड रुपैयाँमा सीमित भएको प्रस्तुत विवरणले देखाउँछ। राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको लगानी पनि ५५ करोड रुपैयाँबाट घटेर करिब २१ करोड रुपैयाँमा झरेको छ। मेट लाइफको साधारण शेयर लगानी दुवै वर्ष शून्य देखाइएको छ।
यसबाट सबै कम्पनीले एउटै दिशामा लगानी बढाएका छैनन् भन्ने स्पष्ट हुन्छ। केही कम्पनीले साधारण शेयरमा लगानी विस्तार गर्दा केहीले लगानी घटाएका छन्।
निर्जीवन बीमा कम्पनीको शेयर लगानी पाँच अर्ब नाघ्यो
निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले सूचीकृत साधारण शेयरमा गरेको लगानी एक वर्षमा १८.४ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ४ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ रहेको लगानी आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्ममा ५ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
निर्जीवन बीमा कम्पनीमध्ये राष्ट्रिय बीमा कम्पनीको साधारण शेयर लगानी सबैभन्दा बढी ७९ करोड रुपैयाँ रहेको विवरणमा उल्लेख छ। सगरमाथा लुम्बिनी इन्स्योरेन्सको ६३ करोड रुपैयाँ, सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्सको ५८ करोड रुपैयाँ, नेको इन्स्योरेन्सको ५७ करोड रुपैयाँ र हिमालयन एभरेष्ट इन्स्योरेन्सको ५२ करोड रुपैयाँ लगानी छ।
युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्स, नेपाल इन्स्योरेन्स र अन्य निर्जीवन बीमकको लगानीमा पनि कम्पनीअनुसार फरक परिवर्तन देखिएको छ। केही कम्पनीले साधारण शेयर लगानी बढाएका छन् भने केहीको लगानी घटेको छ।
निर्जीवन बीमा कम्पनीको कुल लगानीको आकार जीवन बीमकको तुलनामा सानो भएकाले साधारण शेयरमा उनीहरूको लगानीको रकम पनि तुलनात्मक रूपमा कम छ। यद्यपि, कम्पनीको पोर्टफोलियोअनुसार लगानीको अनुपात फरक हुन सक्छ।
पुनर्बीमामा हिमालयन रिको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा
नेपालमा सञ्चालनमा रहेका दुई पुनर्बीमा कम्पनीले सूचीकृत साधारण शेयरमा कुल ५ अर्ब ७ करोड रुपैयाँभन्दा बढी लगानी गरेका छन्।
हिमालयन रिइन्स्योरेन्सको साधारण शेयर लगानी ४ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ रहेको छ। अघिल्लो वर्षको करिब ५ अर्ब १९ करोड रुपैयाँको तुलनामा यो १५.६५ प्रतिशतले कम हो।
नेपाल पुनर्बीमा कम्पनीको साधारण शेयर लगानी भने ९ करोड रुपैयाँबाट बढेर करिब ६९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले दुई पुनर्बीमा कम्पनीको लगानी प्रवृत्ति फरक रहेको देखाउँछ।
पुनर्बीमा कम्पनीहरूको साधारण शेयर लगानी कुल रकमका आधारमा जीवन बीमा कम्पनीभन्दा कम भए पनि हिमालयन रिको लगानी पोर्टफोलियोमा शेयरको अनुपात उल्लेख्य छ। त्यसैले लगानीको रकमसँगै कुल लगानीको अनुपात पनि विश्लेषण गर्न आवश्यक हुन्छ।
लघु बीमामा मिश्रित प्रवृत्ति
लघु जीवन बीमा कम्पनीहरूको साधारण शेयर लगानी अघिल्लो वर्षको करिब २८ करोड रुपैयाँबाट बढेर ३१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसको विपरीत लघु निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूको लगानी ३२ करोड रुपैयाँबाट घटेर करिब ९ करोड रुपैयाँमा झरेको छ।
लघु बीमा कम्पनीहरूको लगानीको आकार तुलनात्मक रूपमा सानो भएकाले थोरै रकमको परिवर्तनले पनि प्रतिशतमा ठूलो उतारचढाव ल्याउन सक्छ। त्यसैले प्रतिशत वृद्धि वा गिरावटलाई मात्रै आधार बनाएर कम्पनीको लगानी रणनीतिबारे निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।
म्युचुअल फन्डमा पनि बढ्दो आकर्षण
सूचीकृत साधारण शेयरबाहेक बीमा कम्पनीहरूको म्युचुअल फन्डमा गरिएको लगानी पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। प्रस्तुत तथ्यांकअनुसार यस्तो लगानी ६ अर्ब २१ करोड रुपैयाँबाट बढेर १४ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो करिब १३७.६ प्रतिशतको वृद्धि हो।
जीवन बीमा कम्पनीहरूको म्युचुअल फन्ड लगानी ४ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँबाट बढेर ११ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। हिमालयन लाइफको म्युचुअल फन्ड लगानी ५७ करोड रुपैयाँबाट बढेर २ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। एशियन लाइफको लगानी पनि ४ करोड रुपैयाँबाट बढेर ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
म्युचुअल फन्डमार्फत लगानी गर्दा बीमा कम्पनीले एउटै कम्पनीको शेयर छनोट गर्नुभन्दा फरक–फरक धितोपत्रमा लगानी गर्ने अवसर पाउन सक्छन्। यद्यपि, म्युचुअल फन्डको प्रतिफल र जोखिम त्यसको लगानी संरचना तथा बजारको अवस्थाअनुसार फरक हुन्छ।
शेयर बजारमा बीमा कम्पनीको भूमिका
बीमा कम्पनीहरूले साधारण शेयर र म्युचुअल फन्डमा लगानी बढाउँदा पूँजी बजारमा संस्थागत लगानीको उपस्थिति विस्तार भएको देखिन्छ। विशेषगरी जीवन बीमा कम्पनीहरूको ठूलो लगानीले बीमा क्षेत्रलाई शेयर बजारको महत्त्वपूर्ण लगानीकर्ता बनाएको छ।
तर बीमा कम्पनीहरूको लगानी बढेको तथ्यांकलाई मात्रै आधार बनाएर शेयर बजार आगामी दिनमा बढ्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। कम्पनीहरूले शेयर खरिद वा बिक्री गर्दा बजारको अवस्था, लगानी नीतिमा भएका परिवर्तन, नियामकीय सीमा, जोखिम व्यवस्थापन र आफ्नो दायित्वसमेत विचार गर्नुपर्ने हुन्छ।
त्यस्तै, लगानी विवरणमा देखिएको रकम परिवर्तनले नयाँ शेयर खरिद वा बिक्रीलाई मात्र जनाउँदैन। मूल्यांकनमा आएको परिवर्तन तथा लेखांकनको आधारले पनि प्रतिवेदनमा देखिने रकमलाई प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले बीमा कम्पनीको शेयर लगानीसम्बन्धी वास्तविक प्रवृत्ति बुझ्न रकमको परिवर्तनसँगै सम्बन्धित कम्पनीको विस्तृत विवरण पनि अध्ययन गर्नुपर्छ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को अन्त्यसम्म बीमा कम्पनीहरूको सूचीकृत साधारण शेयरमा लगानी ५५ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ नाघेको छ। एक वर्षमा थपिएको १४ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँले बीमा क्षेत्रको पूँजी बजारमा रहेको उपस्थिति विस्तार भएको देखाउँछ। यसमा जीवन बीमा कम्पनीहरूको सबैभन्दा ठूलो योगदान छ भने पुनर्बीमा, निर्जीवन र लघु बीमा कम्पनीको लगानी प्रवृत्ति भने फरक–फरक रहेको छ।
