दशैँजस्ता लामा चाडपर्व र सार्वजनिक बिदाका दिनहरू बहुसंख्यक मानिसका लागि दैनिक कामको थकान मेट्ने, उपभोग बढाउने र उत्सव मनाउने माध्यम बन्छन्।

तर समाजशास्त्रीय र व्यवहारिक अर्थशास्त्रका अध्ययनहरूले के देखाउँछन् भने, आर्थिक रूपमा सबल र सफल मानिसहरूका लागि बिदा केवल 'समय बिताउने' माध्यम मात्र होइन। धनी तथा उच्च सम्पत्ति भएका मानिसहरूले बिदामा कसरी समय बिताउँछन् भन्ने विषयमा भएका अध्ययनले उनीहरूको फुर्सदको उपयोग, स्वास्थ्यप्रतिको ध्यान र काम गर्ने स्वतन्त्रताबारे केही रोचक तथ्य देखाएका छन्।

 उनीहरूका लागि यो अवधि मानसिक कार्यक्षमता उकास्ने, दीर्घकालीन रणनीति कोर्ने र आफ्नो जीवनलाई पुनः व्यवस्थित गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर हो।

सामान्य मानिस र अति-सफल व्यक्तिहरूबीचको सबैभन्दा ठूलो अन्तर समयलाई हेर्ने दृष्टिकोणमै हुन्छ। सामान्य दृष्टिकोणले बिदालाई समय 'खर्च गर्ने' वा उपभोग गर्ने समय मान्छ भने, सफल मानिसहरूले यसलाई आफ्नो बौद्धिक र शारीरिक पूँजीमा 'लगानी गर्ने' अवसरका रूपमा लिन्छन्।

 बिदालाई पनि अनुभवमा बदल्ने प्रवृत्ति

सम्पन्न परिवारहरूको बिदा योजनामा घुमफिरको महत्त्वपूर्ण स्थान हुन्छ। तर उनीहरूका लागि यात्रा केवल नयाँ ठाउँ पुग्नु वा महँगो होटलमा बस्नुमा मात्र सीमित नहुन सक्छ। नयाँ संस्कृति बुझ्ने, स्थानीय खानाको अनुभव लिने, परिवारसँग स्मरणीय समय बिताउने र फरक जीवनशैलीबारे जान्ने अवसरका रूपमा पनि यात्रा उपयोग हुन सक्छ।

 फोर्ब्स रिसर्चले डिसेम्बर २०२५ मा प्रकाशित गरेको विलासी यात्रासम्बन्धी विश्लेषणमा व्यावसायिक काम र व्यक्तिगत घुमफिरलाई एउटै यात्रामा जोड्ने प्रवृत्ति, विशिष्ट अनुभवप्रतिको रुचि र वातावरणीय दिगोपनप्रतिको चासोबारे चर्चा गरेको थियो। यसले उच्च खर्च गर्ने यात्रुहरूमा सामान्य विलासिताभन्दा फरक तथा व्यक्तिगत अनुभवप्रतिको आकर्षण पनि बढिरहेको संकेत गर्छ।

 यद्यपि यस्तो अध्ययनले सबै धनी व्यक्तिले बिदामा व्यवसायसम्बन्धी काम गर्छन् वा वातावरणमैत्री यात्रा रोज्छन् भन्ने देखाउँदैन। यात्रा रोज्ने तरिका उमेर, व्यवसाय, पारिवारिक अवस्था, संस्कृति र व्यक्तिगत रुचिअनुसार फरक हुन्छ।

 नेपालको दशैं बिदासँग तुलना गर्दा यसको अर्को पाटो देखिन्छ। विदेश घुम्न ठूलो रकम खर्च गर्न नसक्ने परिवारले पनि आफ्नो गाउँ जाने, नयाँ ठाउँ चिन्ने, स्थानीय परिकार बनाउने, बालबालिकालाई पुर्ख्यौली पेसा र संस्कृतिबारे सिकाउने वा परिवारका ज्येष्ठ सदस्यसँग समय बिताउने अवसर बनाउन सक्छन्। अनुभवको मूल्य सधैँ खर्च गरिएको रकमसँग बराबर हुँदैन।

 अध्ययन र भविष्यको योजनाका लागि समय

धेरै सफल व्यवसायीका जीवनकथामा पढ्ने, नयाँ विषय बुझ्ने र निर्णय गर्नुअघि पर्याप्त जानकारी लिने बानीको चर्चा पाइन्छ। अमेरिकी लगानीकर्ता वारेन बफेट यसको चर्चित उदाहरण हुन्। उनी लामो समयदेखि पढाइ र कम्पनीको वित्तीय विवरण अध्ययनलाई आफ्नो लगानी निर्णयको महत्त्वपूर्ण आधार मान्दै आएका छन्।

तर बफेटको उदाहरणलाई सबै धनी व्यक्तिको बिदाको दिनचर्या मान्न मिल्दैन। यसले देखाउने मुख्य कुरा भनेको आर्थिक सफलता हासिल गरेका कतिपय व्यक्तिले ज्ञान आर्जन र निर्णयको तयारीलाई निरन्तर चलिरहने प्रक्रियाका रूपमा लिन्छन् भन्ने हो।

लामो बिदा व्यवसायीका लागि दैनिक कामको दबाबबाट बाहिरिएर आफ्नो व्यवसायको अवस्था समीक्षा गर्ने समय पनि हुन सक्छ। वर्षभरिका आम्दानी, खर्च, ऋण, लगानी, कर्मचारी व्यवस्थापन र आगामी योजनाबारे शान्त भएर सोच्ने अवसर यसले दिन्छ। दैनिक सञ्चालनमा व्यस्त उद्यमीले नियमित समयमा गर्न नसकेका यस्ता काम बिदामा गर्न सक्छन्।

तर यसको अर्थ बिदाभरि काममै व्यस्त रहनुपर्छ भन्ने होइन। कामबाट पर्याप्त विश्राम नपाउँदा थकान बढ्न सक्छ र निर्णय क्षमतामा असर पर्न सक्छ। त्यसैले बिदामा काम र आरामबीच सन्तुलन कायम गर्नु व्यक्तिगत स्वास्थ्यका साथै दीर्घकालीन व्यावसायिक कार्यक्षमताका लागि पनि उपयोगी हुन्छ।

 आत्म-समीक्षा र रणनीतिक योजना

दैनिक कार्यतालिकामा भविष्यका ठूला योजनाबारे सोच्ने समय प्रायः मिल्दैन। बिदाको फुर्सदमा धनीहरू आफ्नो विगतको आत्म-समीक्षा गर्छन् र आगामी ५ वा १० वर्षको रणनीतिक मार्गचित्र तयार गर्छन्।

पीडब्ल्युसी (PwC) को ग्लोबल वेल्थ रिपोर्ट अनुसार, शान्त र तनावमुक्त वातावरणमा बनाइएका व्यावसायिक र वित्तीय रणनीतिहरू दैनिक कार्यव्यस्तताका बीच बनाइएका योजनाभन्दा बढी व्यावहारिक, कम जोखिमयुक्त र सफल हुने गर्छन्। "मेरो व्यवसायको दिशा कता जाँदैछ?" "आगामी दिनमा कुन क्षेत्रमा लगानीको नयाँ सम्भावना छ?" जस्ता मूल प्रश्नहरूको उत्तर खोज्न उनीहरू बिदाको फुर्सदलाई बौद्धिक मन्थनको रूपमा प्रयोग गर्छन्।

 'डीप वर्क' र चिन्तनको एकाग्रता

दैनिक सञ्चालन (Operations), इमेल, र निरन्तरका बैठकहरूले उच्च नेतृत्वमा रहेका मानिसहरूको रचनात्मक सोच (Creative Thinking) लाई दबाएको हुन्छ। लामा बिदाको शान्त वातावरणमा दैनिक प्रशासनिक बाधा नहुने भएकाले धनीहरू यस समयमा गम्भीर पठनपाठन र गहन चिन्तनमा समय बिताउँछन्।

 शोधकर्ता थॉमस सी. कोर्ली (Thomas C. Corley) ले धन सिर्जना र मानिसको बानीमाथि गरेको पाँच वर्ष लामो अध्ययन (Rich Habits Study) ले स्पष्ट पार्छ कि ८८ प्रतिशतभन्दा बढी धनी मानिसहरू बिदा वा फुर्सदको समयमा कम्तीमा आधा घण्टा आत्म-विकास, इतिहास, वा नयाँ प्रविधिसम्बन्धी गहन पुस्तकहरू पढ्नमा बिताउँछन्।

 यसको सबैभन्दा चर्चित उदाहरण माइक्रोसफ्टका संस्थापक बिल गेट्स हुन्, जसले वर्षमा दुई पटक लिने 'थिङ्क विक' (Think Week) को अवधारणा विश्वभर प्रसिद्ध छ। बिदाको समयमा उनी कुनै पनि सञ्चार सम्पर्कमा नरही जंगल वा तालको किनारमा रहेको एकान्त घरमा अनुसन्धान पत्र र पुस्तकहरू मात्र अध्ययन गर्छन्। उनी मात्र होइन, वारेन बफेट पनि आफ्नो जीवनको ठूलो भाग यही शान्त चिन्तन र अध्ययनमै खर्चिन्छन्। बिदा उनीहरूका लागि संसारबाट भाग्ने बाटो नभई संसारलाई नयाँ दृष्टिले हेर्ने तयारी हो।

'शान्त पर्यटन' र डिजिटल मुक्ति

आजको युगमा जहाँ सर्वसाधारण बिदाका बेला सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना तस्बिरहरू देखाउन र चर्चित पर्यटकीय स्थलहरूमा भीडभाड गर्न व्यस्त हुन्छन्, त्यहीँ धनीहरूको प्राथमिकता 'प्राइभेसी' र 'डिजिटल डिटोक्स'तर्फ मोडिएको हुन्छ।

 ग्लोबल वेलनेस इन्स्टिच्युटको प्रतिवेदन अनुसार अति-धनी लगानीकर्ताहरू बीच 'क्वाइट टुरिजम' (Quiet Tourism) वा वेलनेस रिट्रीटको माग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। भर्जिन ग्रुपका संस्थापक रिचर्ड ब्रान्सन बिदामा आफ्नै निजी टापु (Necker Island) मा पुगेर प्रविधिका उपकरणहरू बन्द गरी प्राकृतिक वातावरणमा समय बिताउँछन्।

 यसको मुख्य कारण सूचनाको अति-भार (Information Overload) बाट मस्तिष्कलाई मुक्त गराउनु हो। प्रविधि र भीडभाडबाट टाढा रहँदा मस्तिष्कको निर्णय लिने क्षमता तीव्र हुन्छ। उनीहरूका लागि बिदाको अनुभव 'अरूलाई देखाउनका लागि' नभई 'आफ्नो मानसिक ऊर्जा पुनर्जागृत गर्नका लागि' हुन्छ।

शारीरिक स्वास्थ्य र 'बायोह्याकिङ'

चाडपर्व र लामा बिदाका बेला खानपानमा अनियन्त्रितता र शारीरिक निष्क्रियता बढ्नु सामान्य मानिन्छ। तर धनी र सफल मानिसहरू बिदाको समयलाई शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्य 'अप्टिमाइज' गर्ने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्छन्।

 हार्भर बिजनेस रिभ्युमा प्रकाशित एक अध्ययन अनुसार, शीर्ष कार्यकारीहरूले बिदाको समयमा गर्ने नियमित ध्यान, योग, हाइकिङ र शारीरिक अभ्यासले उनीहरूको दीर्घकालीन कार्यक्षमता र तनाव व्यवस्थापन क्षमतामा उल्लेख्य सुधार ल्याउँछ।

 एप्पलका सीईओ टिम कुक वा भारतीय उद्योगपति अनिल अम्बानी जस्ता व्यक्तित्वहरू बिदामा पनि बिहानै उठेर व्यायाम, म्याराथन वा हाइकिङमा जुट्छन्। उनीहरूको बुझाइमा, जतिसुकै ठूलो वित्तीय साम्राज्य खडा गरे पनि त्यसलाई उपभोग र सञ्चालन गर्न सुदृढ स्वास्थ्य नै पहिलो सर्त हो। बिदा उनीहरूका लागि शरीरलाई अल्छी बनाउने होइन, बरु यसलाई नयाँ ऊर्जा दिने समय हो।

 समग्रमा लामा बिदा र चाडपर्वहरूलाई केवल 'उपभोग गर्ने' वा 'लगानी गर्ने' भन्ने कुराले नै व्यक्ति र समाजको सफलताको उचाइ तय गर्छ।

 मनोरञ्जन र उत्सव आफैँमा नराम्रो होइनन्, तर दशैँजस्ता लामा बिदामा केही समय निकालेर प्रविधि र भीडभाडबाट अलग हुने हो भने, अनि अध्ययन, स्वास्थ्य र आत्म-समीक्षामा समय लगानी गर्ने हो भने, यसले हाम्रो सोच्ने शैली र जीवनको दिशालाई नयाँ र सकारात्मक उचाइ दिन सक्छ।