चीनबाट मात्रै १८ लाख ८९ हजार ६६४ थान स्मार्टफोन नेपाल भित्रिएका छन्, जसको भन्सार मूल्य करिब ३६ अर्ब ७९ करोड २७ लाख ५८ हजार रुपैयाँ बराबर रहेको छ।
चीनबाट हुने यो आयात संख्या र मूल्य दुवैका आधारमा सबैभन्दा उच्च हो। स्मार्टफोन आयातको सूचीमा दोस्रो स्थानमा भारत रहेको छ। भारतबाट ३ लाख ६४ हजार ८४२ थान स्मार्टफोन आयात भएको देखिन्छ, जसको कुल मूल्य १० अर्ब ९९ करोड ६ लाख ८४ हजार रुपैयाँ रहेको छ। यी दुई छिमेकी मुलुकबाट मात्रै नेपालमा करिब साढे २२ लाख थान स्मार्टफोन भित्रिएका छन्, जसका लागि नेपालबाट करिब ४८ अर्ब रुपैयाँ विदेशिएको छ।
स्मार्टफोन आयातका लागि नेपालले केवल चीन र भारतमा मात्र भर नपरी विश्वका अन्य दर्जनौँ मुलुकहरूसँग पनि व्यापार सम्बन्ध राखेको देखिन्छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट १ हजार ७८९ थान स्मार्टफोन आयात भएका छन् भने संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) बाट १ हजार ३९४ थान फोन भित्रिएका छन्। यस्तै कतारबाट १ हजार ८३४ थान, जापानबाट १ हजार ५२० थान र अष्ट्रेलियाबाट २ हजार ७६६ थान स्मार्टफोन नेपाल भित्रिएका छन्। संख्याका आधारमा यी देशहरूबाट हुने आयात थोरै देखिए पनि यी मुलुकहरूबाट प्रायः 'आइफोन' जस्ता महँगा र उच्च गुणस्तरका सेटहरू आउने भएकाले यसले पनि ठूलो विदेशी मुद्रा बाहिर पठाउन भूमिका खेलेको छ। हङकङ, जर्मनी, क्यानडा, भियतनाम र बेलायतबाट पनि उल्लेख्य मात्रामा मोबाइल फोनहरू आयात भएका छन्।
स्मार्टफोन बाहेक अन्य सेलुलर फोन र सञ्चार उपकरणको आयात पनि निकै ठूलो छ। 'अदर टेलिफोन' को विधामा चीनबाट ९ लाख ६५ हजार १५४ थान फोन आयात भएको छ भने भारतबाट ४ लाख ३२० थान फोन भित्रिएका छन्। यी फोनहरू प्रायः सर्वसाधारणले प्रयोग गर्ने सस्तो मूल्यका 'फिचर फोन' हरू हुन्। यसरी सबै प्रकारका फोनहरूको संख्या जोड्दा नेपालमा एकै वर्षमा करिब ३६ लाखभन्दा बढी थान मोबाइल सेटहरू भित्रिएको देखिन्छ। यो तथ्याङ्कले नेपालको कुल जनसंख्याको एउटा ठूलो हिस्साले हरेक वर्ष नयाँ मोबाइल फेर्ने वा नयाँ प्रविधिमा जोडिने गरेको संकेत गर्दछ।
मोबाइल फोनको यो विशाल आयातबाट सरकारले पनि ठूलो मात्रामा राजस्व संकलन गरेको छ। चीनबाट आयात भएका स्मार्टफोनबाट मात्रै सरकारले ६ अर्ब ८६ करोड १७ लाख रुपैयाँ राजस्व उठाएको छ भने भारतबाट आयात भएका स्मार्टफोनबाट २ अर्ब ४ करोड ९८ लाख ३६ हजार रुपैयाँ राजस्व प्राप्त भएको छ। अन्य मुलुकहरूबाट हुने आयात र सबै प्रकारका फोन सेटहरूको राजस्व जोड्दा राज्यकोषमा करिब १० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको योगदान पुगेको छ। सरकारले मोबाइल आयातमा लगाउने भन्सार, अन्तःशुल्क र मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) का कारण यो क्षेत्र राजस्वको एउटा भरपर्दो खम्बा बनेको छ।
तथ्याङ्कलाई अझ मसिनो गरी हेर्दा केही रोचक पक्षहरू पनि देखिन्छन्। नेपालमा अफगानिस्तान, अर्जेन्टिना, बहराइन, भुटान, बुल्गेरिया र कम्बोडिया जस्ता देशहरूबाट पनि फाट्टफुट्ट रूपमा मोबाइल फोनहरू भित्रिएका छन्। यसले नेपाली व्यापारिक सम्बन्धको विश्वव्यापी फैलावटलाई त देखाउँछ नै, साथै विदेशमा रहेका नेपालीहरूले उपहारस्वरूप वा व्यक्तिगत प्रयोगका लागि ल्याउने फोनहरू पनि भन्सारको दायरामा आएको पुष्टि गर्दछ। कम्बोडियाबाट १ हजार ५०६ थान र मलेसियाबाट ९५ थान स्मार्टफोन भित्रिनुले ती देशहरूमा रहेका नेपाली श्रमिक वा त्यहाँका व्यापारीहरूसँगको सम्बन्धलाई पनि झल्काउँछ।
विगत दुई वर्षदेखि मोबाइल फोनको अवैध आयात रोक्न सरकारले 'एमडिएमएस' (MDMS) प्रणाली लागू गरेपछि वैधानिक बाटोबाट हुने आयात र राजस्वमा वृद्धि भएको अनुमान गरिएको छ। यस तथ्याङ्कले पनि मोबाइल व्यवसाय अब पूर्णतः औपचारिक च्यानलमा आउन थालेको संकेत गर्छ। यद्यपि, ५० अर्बभन्दा बढीको रकम केवल एउटा विधाको ग्याजेटमा खर्च हुनुले हाम्रो उत्पादकत्व र लगानीको प्राथमिकतामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ। आगामी दिनमा सरकारले यस्ता प्रविधिको आयातलाई केवल उपभोगमा मात्र सीमित नराखी प्रविधि हस्तान्तरण र रोजगारी सिर्जनासँग जोड्न सके मात्र देशको डिजिटल भविष्य सुरक्षित हुने देखिन्छ।
