विशेषगरी आर्थिक वर्षको पहिलो छ महिनालाई कम्पनीहरूको वार्षिक साधारणसभा गर्ने समयकाे रूपमा लिइन्छ। यस अवधिमा कम्पनीहरूले अघिल्लो आर्थिक वर्षमा कमाएको नाफाबाट लगानीकर्तालाई लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव गर्छन्।

तर, बुक क्लोजको मितिबारे जानकारी नहुँदा कतिपय लगानीकर्ता कम्पनीले दिने प्रतिफलबाट वञ्चित हुने गरेका छन्।

शेयर बजारमा लगानी गर्नुको मुख्य उद्देश्य आर्थिक लाभ प्राप्त गर्नु हो। लगानीकर्ताले कम्पनीले वितरण गर्ने लाभांश र दोस्रो बजारमा शेयरको मूल्य बढ्दा प्राप्त हुने पुँजीगत लाभबाट आम्दानी गर्न सक्छन्। त्यसैले शेयर खरिद गर्दा कम्पनीको वित्तीय अवस्था र लाभांश वितरण गर्ने क्षमतासँगै बुक क्लोजको मिति पनि बुझ्न आवश्यक हुन्छ।

बुक क्लोज भनेको कम्पनीले आफ्नो शेयरधनीको अभिलेख कायम गर्न निश्चित गरेको मिति हो। यही मितिका आधारमा कम्पनीको साधारणसभामा सहभागी हुन, लाभांश प्राप्त गर्न वा हकप्रद शेयर पाउन योग्य शेयरधनी पहिचान गरिन्छ। तर, बुक क्लोजको मिति कुन प्रयोजनका लागि तोकिएको हो भन्ने कुरा लगानीकर्ताले बुझ्नुपर्छ।

दोस्रो बजारमा लामो समयदेखि कारोबार गर्दै आएका लगानीकर्तालाई यस्ता विषयको जानकारी हुन्छ। तर, नयाँ लगानीकर्ताले बजारका गतिविधि र नियमबारे पर्याप्त जानकारी नपाउँदा लाभांश तथा हकप्रद शेयर प्राप्त गर्ने अवसर गुमाउन सक्छन्। कतिपय लगानीकर्ताले कम्पनीले लाभांश घोषणा गरेको जानकारी पाएपछि बुक क्लोज भइसकेको अवस्थामा पनि शेयर खरिद गर्ने गरेका छन्। यस्तो अवस्थामा उनीहरू घोषित लाभांश प्राप्त गर्न योग्य हुँदैनन्।

कम्पनीले बोनस शेयर वा हकप्रद शेयर जारी गर्ने प्रस्ताव गर्दा शेयर मूल्य समायोजन गरिन्छ। नगद लाभांशका हकमा पनि प्रचलित व्यवस्थाअनुसार मूल्य समायोजन हुन्छ। १० प्रतिशतभन्दा बढी नगद लाभांश वितरण गर्ने अवस्थामा १० प्रतिशतभन्दा बढीको दरमा रहेको रकमका आधारमा मूल्य समायोजन गर्ने व्यवस्था छ। मूल्य समायोजनपछि बजारमा कायम हुने शेयर मूल्यलाई बुझेर लगानीसम्बन्धी निर्णय लिनु आवश्यक हुन्छ।

उदाहरणका लागि, कुनै कम्पनीले असोज ३० गतेलाई बुक क्लोज मिति तोकेर २० प्रतिशत लाभांश घोषणा गरेको छ भने असोज २९ गतेसम्म शेयर खरिद गरी सम्बन्धित अभिलेखमा शेयरधनी कायम भएका लगानीकर्ताले मात्र उक्त लाभांश पाउनेछन्। त्यसपछि शेयर खरिद गर्ने लगानीकर्ताले भने सो लाभांश पाउँदैनन्। त्यसैले लाभांश प्राप्त गर्न चाहने लगानीकर्ताले बुक क्लोजको मिति र शेयरधनी कायम हुने प्रक्रियाबारे जानकारी लिनुपर्छ।

बुक क्लोजको मिति लाभांश वितरणका लागि मात्र नभई वार्षिक साधारणसभा तथा हकप्रद शेयर जारी गर्ने प्रयोजनका लागि पनि तोकिन सक्छ। त्यसैले कम्पनीले सार्वजनिक गरेको सूचना ध्यानपूर्वक पढ्नुपर्छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले बोनस शेयर, हकप्रद शेयर र नगद लाभांशसम्बन्धी व्यवस्थाअनुसार शेयर मूल्य समायोजन गर्छ।

शेयर बजारमा लगानी गर्दा कम्पनीको लाभांश दर हेरेर मात्र निर्णय गर्नु पर्याप्त हुँदैन। बुक क्लोजको मिति, मूल्य समायोजन र शेयरधनी कायम हुने प्रक्रियाबारे जानकारी राख्नु पनि उत्तिकै जरुरी हुन्छ। यसले लगानीकर्तालाई उपलब्ध प्रतिफलको अवसर बुझ्न र अनावश्यक भ्रमबाट बच्न सहयोग गर्छ।