भोटेकोशी र त्रिशुली नदीमा आएको बाढीले पुर्‍याएको क्षतिपछि बीमा कम्पनीहरूमा करिब २१ अर्ब रुपैयाँ बराबरको बीमा दाबी परेको छ। तर, दाबी परेको ठूलो रकमको तुलनामा हालसम्म भुक्तानी भएको रकम भने निकै कम छ।

 नेपाल बीमा प्राधिकरणको असोज ३० गतेसम्मको तथ्यांकअनुसार कुल २० अर्ब ९० करोड ४९ लाख रुपैयाँ बराबरका २ हजार ४९१ वटा बीमालेखअन्तर्गत दाबी परेको छ। तीमध्ये अग्रिम भुक्तानीसमेत गरी हालसम्म ८२ करोड १३ लाख ९० हजार रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ।

बाढीबाट भएको क्षतिको आकारले नेपालको बीमा क्षेत्रमाथि ठूलो वित्तीय दायित्व थपिएको देखाएको छ। प्राधिकरणको विवरणअनुसार सम्पत्ति, इन्जिनियरिङ, मोटर तथा परिवहन बीमामा ठूलो रकमको दाबी परेको छ। बाँकी दाबीको मूल्यांकन र भुक्तानी प्रक्रिया अघि बढिरहेको छ।

सम्पत्ति बीमामा मात्रै साढे ९ अर्बभन्दा बढीको दाबी

बीमाको प्रकारअनुसार सबैभन्दा ठूलो रकमको दाबी सम्पत्ति बीमामा परेको छ। यस शीर्षकमा ५७६ वटा दाबीमार्फत ९ अर्ब ५६ करोड ३५ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षतिपूर्ति माग गरिएको छ। तर, हालसम्म १६ करोड २८ लाख रुपैयाँ मात्रै भुक्तानी भएको छ।

त्यस्तै, इन्जिनियरिङ तथा ठेकेदार जोखिम बीमामा १७४ वटा दाबीमार्फत ४ अर्ब ४० करोड १७ लाख रुपैयाँको दाबी परेको छ। यसमध्ये १७ करोड ४० लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ।

मोटर बीमामा दाबीको संख्या सबैभन्दा धेरै छ। यस शीर्षकमा १ हजार ६७ वटा दाबीमार्फत २ अर्ब ८४ करोड ८१ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षतिपूर्ति माग गरिएको छ। हालसम्म २३ करोड ६६ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ।

परिवहन बीमामा १०५ वटा दाबीमार्फत २ अर्ब ३३ करोड ५५ लाख रुपैयाँको दाबी परेको छ। यसमध्ये २३ करोड ८९ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरिएको छ।

अन्य बीमातर्फ ५१६ वटा दाबीमार्फत १ अर्ब ५० करोड ९६ लाख रुपैयाँको दाबी परेको छ। यस शीर्षकमा ८९ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ। स्वास्थ्य बीमामा भने ५३ वटा दाबीमार्फत २४ करोड ६३ लाख रुपैयाँको दाबी परेको भए पनि प्राधिकरणको विवरणमा हालसम्म भुक्तानी देखिएको छैन।

हिमालयन एभरेष्टमा सबैभन्दा ठूलो दायित्व

कम्पनीगत विवरणअनुसार रकमका आधारमा सबैभन्दा ठूलो प्रारम्भिक बीमा दाबी हिमालयन एभरेष्ट इन्स्योरेन्समा परेको छ। यस कम्पनीमा २०९ वटा दाबीमार्फत ६ अर्ब ६१ करोड ५५ लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको छ। त्यसमध्ये २३ करोड २३ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भइसकेको छ।

सानिमा जीआईसी इन्स्योरेन्समा १९२ वटा दाबीमार्फत ३ अर्ब ४३ करोड ६ लाख रुपैयाँको दाबी परेको छ। कम्पनीले हालसम्म ७६ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरेको छ।

शिखर इन्स्योरेन्समा दाबीको संख्या सबैभन्दा धेरै छ। यस कम्पनीमा ४५९ वटा दाबीमार्फत २ अर्ब ६३ करोड ९१ लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको छ। त्यसमध्ये २१ करोड ४७ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरिएको छ।

सगरमाथा लुम्बिनी इन्स्योरेन्समा २३१ वटा दाबीमार्फत १ अर्ब ७५ करोड ९१ लाख रुपैयाँको दाबी परेको छ। यस कम्पनीले २६ करोड ६३ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरेको छ, जुन उल्लेखित प्रमुख कम्पनीहरूमध्ये सबैभन्दा बढी हो।

त्यस्तै, सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्समा २६६ वटा दाबीमार्फत १ अर्ब २५ करोड ३८ लाख रुपैयाँको दाबी परेको छ। यसमध्ये ८० लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ। नेको इन्स्योरेन्समा २५९ वटा दाबीमार्फत १ अर्ब १ करोड ८९ लाख रुपैयाँको दाबी परेकोमा ५७ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ।

यसका अतिरिक्त आइजिआई प्रुडेन्सियल, युनाइटेड अजोड, दि ओरिएन्टललगायतका निर्जीवन बीमा तथा लघुबीमा कम्पनीहरूमा पनि बाढीबाट भएको क्षतिसम्बन्धी दाबी परेको प्राधिकरणको विवरणले देखाएको छ।

दाबीको मूल्यांकन र भुक्तानी मुख्य चुनौती

प्रारम्भिक दाबी रकम र वास्तविक रूपमा भुक्तानी हुने रकम एउटै नहुन सक्छ। बीमा कम्पनीहरूले क्षतिको विवरण जाँच, आवश्यक कागजातको परीक्षण, दाबीको मूल्यांकन तथा बीमालेखका सर्तअनुसार दायित्व निर्धारण गरेपछि अन्तिम भुक्तानीको टुंगो लाग्छ।

त्यसैले हालसम्म भुक्तानी भएको रकम कम देखिनु मात्रैका आधारमा सबै बाँकी दाबी अस्वीकृत भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। बाँकी दाबीको वास्तविक अवस्था बुझ्न मूल्यांकन पूरा भएका दाबी, स्वीकृत दाबी र भुक्तानी हुन बाँकी रकमको विवरणसमेत महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

भोटेकोशी र त्रिशुलीको बाढीबाट परेको करिब २१ अर्ब रुपैयाँको बीमा दाबीले विपद्का बेला बीमाको महत्त्व र बीमा कम्पनीहरूको दायित्व दुवैलाई उजागर गरेको छ। अब दाबीको निष्पक्ष मूल्यांकन, प्रभावित व्यक्ति तथा व्यवसायले पाउनुपर्ने क्षतिपूर्तिको समयमै भुक्तानी र प्रक्रियामा पारदर्शिता कायम गर्नु बीमा क्षेत्रका लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ।